Ung thư vùng đầu cổ là những khối u ác tính ở vùng đầu và cổ, bao gồm miệng, mũi, họng, thanh quản – hạ họng và các xoang. Trong quá trình xạ trị, người bệnh có nguy cơ cao bị suy dinh dưỡng do viêm niêm mạc miệng, khô miệng, khó nhai, khó nuốt và chán ăn.
Xạ trị là một trong những phương pháp điều trị quan trọng và phổ biến trong ung thư vùng đầu cổ. Tuy nhiên, do vùng chiếu xạ liên quan trực tiếp đến khoang miệng, họng, thanh quản và các cấu trúc lân cận, người bệnh thường gặp nhiều tác dụng không mong muốn ảnh hưởng đến khả năng ăn uống và tình trạng dinh dưỡng.
Thực tế cho thấy, nếu không được can thiệp dinh dưỡng kịp thời, người bệnh dễ bị sụt cân, suy kiệt, từ đó làm giảm khả năng dung nạp xạ trị và ảnh hưởng đến kết quả điều trị. Vì vậy, xây dựng chế độ dinh dưỡng hợp lý, khoa học trong suốt quá trình xạ trị có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị và cải thiện chất lượng sống cho người bệnh.
Bệnh nhân ung thư vùng đầu cổ cần chế độ dinh dưỡng như thế nào, hãy cùng tìm hiểu ngay sau đây?
- Nhóm thực phẩm nên sử dụng:
Chế độ ăn của người bệnh trong giai đoạn xạ trị cần đảm bảo đủ năng lượng, giàu dinh dưỡng và phù hợp với tình trạng tổn thương niêm mạc vùng miệng – họng:
- Đạm: thịt cung cấp cho cơ thể các loại acid amin thiết yếu. Để đảm bảo cung cấp đủ các loại acid amin cần ăn đa dạng các loại thực phẩm, khẩu phần ăn phải cân đối giữa protein động vật và thực vật. Các loại thịt trắng như thịt gia cầm sẽ có lợi hơn cho sức khỏe. Cơ thể cũng cần bổ sung thêm nguồn sắt, kẽm… từ các loại thịt có màu đỏ như thịt lợn nạc, thịt bò, thịt trâu…
- Tinh bột: nên chọn các loại ngũ cốc nguyên hạt (gạo, ngô, lúa mì, hạt lúa mạch), các loại củ (khoai tây, khoai lang, khoai sọ, sắn…). Tránh các loại thực phẩm chế biến sẵn chứa đường đơn, gây nhiều tác hại cho cơ thể, đồng thời các chất phụ gia cho thêm vào thực phẩm trong quá trình chế biến và bảo quản cũng là một trong những nhân tố góp phần làm tăng tỉ lệ ung thư.
- Chất béo: là chất cho giá trị năng lượng cao, giúp hình thành cấu trúc cơ thể. Do đó trong khẩu phần ăn hàng ngày cần phải có một hàm lượng lipid nhất định, trong đó hàm lượng acid béo chưa no không quá 50% tổng năng lượng (acid béo chưa no có nhiều trong các loại dầu thực vật, mỡ cá ).
- Rau quả: chọn các loại quả tươi sạch, đảm bảo chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm, bảo quản trong điều kiện lạnh, hạn chế làm mất các vitamin trong quá trình chế biến cũng như sơ chế, bảo quản. Rau quả rất có lợi cho sức khỏe do cung cấp các loại vitamin và chất xơ.
- Những thực phẩm cần hạn chế:
Trong giai đoạn xạ trị ung thư vùng đầu cổ, người bệnh cần hạn chế các thực phẩm có thể làm nặng thêm tổn thương niêm mạc:
- Hạn chế các thực phẩm chế biến sẵn, nhiều dầu mỡ như thịt nướng, thịt hun khói, các món xào, rán, quay; thực phẩm nhiều muối như dưa muối, cà muối.
- Tránh các loại thức ăn cứng, khô, cay, nóng hoặc có tính acid cao (ớt, tiêu, mù tạt, đồ chua…) do dễ gây đau rát, loét niêm mạc miệng họng.
- Không sử dụng thực phẩm chiên rán bằng dầu mỡ đã qua sử dụng nhiều lần.
- Tránh tuyệt đối rượu, bia, thuốc lá; hạn chế cà phê, nước chè đặc và nước ngọt có gas vì có thể gây tăng kích ứng niêm mạc.
- Nguyên tắc xây dựng thực đơn:
Đảm bảo chế độ ăn giàu năng lượng và đạm để bù đắp nhu cầu tăng cao trong quá trình xạ trị.
- Ưu tiên thực phẩm tươi, sạch, có nguồn gốc rõ ràng; đa dạng khẩu phần ăn hằng ngày.
- Chế biến món ăn thanh đạm, ít gia vị, ưu tiên dạng mềm, lỏng, nguội hoặc ấm vừa như cháo, súp, sữa, sinh tố.
- Chia nhỏ bữa ăn, có thể từ 6 – 8 bữa/ngày, giúp người bệnh dễ ăn hơn và đảm bảo đủ năng lượng.
- Uống đủ nước trong ngày (1,5 – 2 lít/ngày); có thể nhai kẹo cao su không đường để giảm khô miệng nếu không có chống chỉ định.
=> Dinh dưỡng hợp lý là một phần không thể thiếu trong chăm sóc toàn diện bệnh nhân xạ trị ung thư vùng đầu cổ, cần được xây dựng và điều chỉnh phù hợp theo từng giai đoạn điều trị, dưới sự tư vấn của bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng. việc lựa chọn thực phẩm phù hợp và cách chế biến đúng sẽ giúp giảm đau rát miệng họng, cải thiện khả năng ăn uống và nâng cao chất lượng sống cho người bệnh trong suốt quá trình xạ trị.
