Ung thư da là nhóm bệnh ác tính xuất phát từ các tế bào của da. Các loại thường gặp gồm ung thư biểu mô tế bào đáy (BCC), ung thư biểu mô tế bào vảy (cSCC) và ung thư hắc tố (melanoma). Ngoài ra còn có một số ung thư hiếm xuất phát từ các phần phụ của da như tuyến bã, tuyến mồ hôi và nang lông.
Phần lớn ung thư da có biểu hiện trên bề mặt và có thể phát hiện sớm. Đặc biệt cần chú ý các tổn thương ở vùng da thường xuyên tiếp xúc với ánh nắng như mặt, tai, da đầu, cổ và mu bàn tay.
1. Dấu hiệu cần lưu ý
Hãy đi khám nếu xuất hiện tổn thương da:
• Không lành hoặc loét kéo dài;
• Chảy máu, đóng vảy rồi tái phát;
• Lớn dần, cứng hoặc nổi cao;
• Mảng đỏ, dày sừng, bong vảy kéo dài;
• Xuất hiện trên sẹo cũ hoặc vết loét mạn tính;
• Nốt ruồi thay đổi kích thước, hình dạng hoặc màu sắc.
2. Dấu hiệu thường gặp của từng loại
Ung thư biểu mô tế bào đáy (BCC): thường là nốt bóng màu da hoặc hồng, có mạch máu nhỏ, mảng đỏ bong vảy hoặc vết loét lâu lành. BCC thường phát triển chậm nhưng có thể xâm lấn sâu nếu bỏ sót.
Ung thư biểu mô tế bào vảy (cSCC): thường là mảng đỏ dày, có vảy, nốt cứng, tăng sừng hoặc khối u loét, dễ chảy máu. Một số trường hợp có thể di căn hạch.
Ung thư hắc tố (melanoma): chú ý nốt ruồi hoặc tổn thương sắc tố mới xuất hiện hay thay đổi. Có thể nhớ quy tắc ABCDE:
• A – Asymmetry: không đối xứng;
• B – Border: bờ không đều;
• C – Color: màu sắc không đồng nhất;
• D – Diameter: kích thước tăng, đặc biệt >6 mm;
• E – Evolving: thay đổi theo thời gian.
Ung thư phần phụ của da: hiếm gặp, có thể xuất phát từ tuyến bã, tuyến mồ hôi hoặc nang lông. Biểu hiện có thể là nốt hoặc khối u mới xuất hiện, lớn dần, cứng, loét hoặc chảy máu. Ung thư tuyến bã ở mí mắt đôi khi dễ nhầm với chắp hoặc lẹo kéo dài.
3. Khi nào cần đi khám?
Một tổn thương da mới xuất hiện hoặc bất kỳ tổn thương nào không lành, chảy máu, lớn dần, thay đổi hoặc tái phát đều cần được lưu ý.
Nên khám sớm hơn nếu tổn thương:
• Phát triển nhanh;
• Ở mặt, tai, môi hoặc quanh mắt;
• Nằm trên sẹo hoặc vết loét mạn tính;
• Kèm đau, tê hoặc hạch vùng.
Chẩn đoán xác định thường cần sinh thiết tổn thương và xét nghiệm mô bệnh học. Không nên tự điều trị kéo dài bằng thuốc bôi khi chưa xác định nguyên nhân.
4. Phòng ngừa
• Tránh tiếp xúc trực tiếp với nắng mặt trời ở cường độ cao
• Sử dụng kem chống nắng và thoa kem thường xuyên
• Mặc quần áo chống nắng, sử dụng dụng cụ bảo hộ khi ra ngoài ánh nắng
• Không nên dùng giường tắm nắng nhân tạo hoặc các phương pháp điều trị bằng tia cực tím
• Hạn chế tiếp xúc với hóa chất độc hại
• Thường xuyên quan sát các tổn thương trên da.
Đừng bỏ qua một tổn thương da bất thường. Phát hiện sớm giúp điều trị hiệu quả hơn và hạn chế tổn thương, biến dạng.
Tác giả: BS. Lê Thị Hòa, Khoa Ngoại I, Bệnh viện Ung bướu Nghệ An
Hiệu đính: Ths.BS. Trần Trọng Quyền, Phó Trưởng khoa Ngoại I, Bệnh viện Ung bướu Nghệ An
