Khi phát hiện một khối bất thường ở vú, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm hoặc chụp X-quang tuyến vú để xác định vị trí, đánh giá đặc điểm và mức độ nghi ngờ của tổn thương. Nếu cần làm rõ bản chất của khối, bác sĩ sẽ cân nhắc sinh thiết để lấy mẫu làm xét nghiệm mô bệnh học. Mẫu mô thường được lấy bằng kim lõi, có thể dưới hướng dẫn của siêu âm hoặc phương tiện chẩn đoán hình ảnh phù hợp. Trong một số trường hợp, mẫu mô được lấy qua phẫu thuật.
Khi tiếp nhận bệnh phẩm, Khoa Giải phẫu bệnh đối chiếu thông tin người bệnh và vị trí lấy mẫu. Mẫu mô thường được cố định bằng formalin đệm trung tính 10% để bảo tồn cấu trúc tế bào và mô. Sau khi được khử nước, làm trong và thấm paraffin, mẫu được đúc thành khối. Kỹ thuật viên cắt mô thành những lát mỏng, đặt lên lam kính và nhuộm hematoxylin–eosin (H&E) để làm rõ cấu trúc mô và tế bào. Chất lượng mẫu và quy trình xử lý ảnh hưởng đến độ tin cậy của kết quả cũng như khả năng thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu.
Dưới kính hiển vi, bác sĩ Giải phẫu bệnh quan sát hình thái tế bào và cấu trúc mô để đưa ra kết luận trên phiếu kết quả. Xét nghiệm có thể nhận diện những tổn thương lành tính như u xơ tuyến vú, biến đổi xơ nang hoặc tổn thương viêm. Một số mẫu ghi nhận tăng sinh không điển hình và cần được đánh giá thêm. Khi phát hiện ung thư, bác sĩ xem xét tế bào ung thư đã xâm nhập vào mô xung quanh hay chưa. Trong ung thư biểu mô ống tại chỗ (DCIS), các tế bào bất thường còn giới hạn bên trong ống tuyến vú. Ở ung thư biểu mô xâm nhập, tế bào ung thư đã vượt qua màng đáy và đi vào mô đệm xung quanh.
Đối với ung thư xâm nhập, kết quả mô bệnh học còn giúp xác định loại và độ mô học của khối u. Trên bệnh phẩm phẫu thuật, bác sĩ có thể đánh giá thêm kích thước u, diện cắt và tình trạng hạch nếu có mẫu hạch. Các dấu ấn như thụ thể estrogen (ER), thụ thể progesterone (PR) và HER2 có thể được đánh giá trên mẫu sinh thiết hoặc bệnh phẩm phẫu thuật để hỗ trợ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.
Để quyết định bước tiếp theo, bác sĩ đối chiếu kết quả mô bệnh học với kết quả thăm khám và chẩn đoán hình ảnh. Chẳng hạn, nếu mẫu sinh thiết cho kết quả lành tính nhưng hình ảnh vẫn có đặc điểm nghi ngờ, bác sĩ có thể chỉ định lấy thêm mẫu hoặc làm xét nghiệm bổ sung.
Tại Bệnh viện Ung bướu Nghệ An, Khoa Giải phẫu bệnh triển khai các kỹ thuật như chọc hút tế bào bằng kim nhỏ, xét nghiệm mô bệnh học, hóa mô miễn dịch và sinh thiết tức thì trong phẫu thuật. Tùy chỉ định, xét nghiệm đột biến gen và kỹ thuật lai tại chỗ giúp làm rõ đặc điểm sinh học của khối u, cung cấp thêm căn cứ để bác sĩ lựa chọn hướng điều trị.
Khi phát hiện khối bất thường ở vú hoặc được khuyến nghị đánh giá thêm sau siêu âm, chụp X-quang tuyến vú, người bệnh nên đến khám chuyên khoa. Hãy mang theo phim và kết quả xét nghiệm đã có để bác sĩ đối chiếu và tư vấn bước tiếp theo.
Tác giả: BS. Lương Trần Thùy Uyên – Khoa Giải phẫu bệnh
Hiệu đính: ThS. BS CKII Trần Đức Hùng – Trưởng khoa Giải phẫu bệnh
