Giảm đau ngoài màng cứng sau phẫu thuật

1. Gây tê ngoài màng cứng là gì?

Gây tê ngoài màng cứng là một phương pháp giảm đau, có thể được sử dụng trong quá trình phẫu thuật cùng với gây mê và tiếp tục được sử dụng sau khi phẫu thuật để kiểm soát đau. Các dây thần kinh từ vùng lưng dưới đi qua phần lưng gần tủy sống, được gọi là “khoang ngoài màng cứng”. Khi thực hiện gây tê ngoài màng cứng, bác sĩ gây mê sẽ dùng một loại kim chuyên biệt để luồn một ống thông nhựa rất mỏng và nhỏ vào khoang ngoài màng cứng của bệnh nhân (ống thông ngoài màng cứng).

Thuốc tê, và đôi khi là các loại thuốc giảm đau khác, sẽ được đưa vào ống thông ngoài màng cứng nằm gần các dây thần kinh ở vùng lưng bệnh nhân. Kết quả là sự dẫn truyền thần kinh sẽ bị phong bế. Điều này sẽ làm cho bệnh nhân được giảm đau và việc giảm đau này tùy thuộc vào lượng thuốc và loại thuốc mà bệnh nhân sử dụng. Các thuốc tê sẽ gây cảm giác tê cứng đồng thời giảm đau cho bệnh nhân. Máy bơm tiêm ngoài màng cứng được dùng để đưa liên tục thuốc giảm đau qua ống thông ngoài màng cứng. Máy bơm tiêm sẽ được bác sĩ gây mê cài đặt sẵn nhằm tránh xảy ra hiện tượng quá liều. Hiệu quả giảm đau được kéo dài trong suốt quá trình máy bơm tiêm hoạt động. Khi ngưng sử dụng, cảm giác của bệnh nhân sẽ được hồi phục trong vài giờ.

2. Lợi ích của gây tê ngoài màng cứng là gì?

Nếu gây tê ngoài màng cứng hoạt động hiệu quả, bệnh nhân sẽ được giảm đau tốt hơn các phương pháp giảm đau khác, đặc biệt là khi bệnh nhân hít thở sâu, ho hoặc di chuyển trên giường mà không sợ đau. Bệnh nhân sẽ không cần sử dụng nhiều loại thuốc giảm đau mạnh khác. Điều này có nghĩa là khả năng hô hấp của bệnh nhân sẽ tốt hơn, bệnh nhân ít bị buồn nôn, ói mửa sau khi phẫu thuật, và sẽ tỉnh táo hơn. Một số bằng chứng cho thấy các biến chứng sau khi phẫu thuật có thể được giảm, bao gồm cả việc hình thành huyết khối ở chi dưới hoặc viêm phổi. Cũng có một số bằng chứng cho thấy bệnh nhân có thể giảm nguy cơ mất máu và nhu cầu cần truyền máu khi áp dụng phương pháp này.

3. Điều gì xảy ra nếu bệnh nhân không thực hiện gây tê ngoài màng cứng

Đây là sự lựa chọn của bệnh nhân. Bác sĩ gây mê sẽ khuyến cáo cho bệnh nhân biết có nên sử dụng phương pháp này hay không và những phương pháp giảm đau thay thế khác. Phương pháp giảm đau khác sẽ sử dụng morphine hoặc các loại thuốc tương tự. Đây là những loại thuốc giảm đau mạnh. Những loại thuốc này có một số tác dụng phụ gây buồn nôn và táo bón. Một số người trở nên lú lẫn sau khi sử dụng morphine.

Morphine, hoặc những loại thuốc tương tự, có thể sử dụng bằng đường uống, tiêm bắp, hoặc bơm tiêm tĩnh mạch để kiểm soát đau (Phương Pháp Bệnh Nhân Tự Kiểm Soát Đau, thường được gọi là PCA). Ngoài ra cũng có những phương pháp gây tê thay thế khác, ví dụ, phương pháp phong bế thần kinh. Bác sĩ gây mê sẽ luôn nỗ lực thực hiện các phương pháp giảm đau để mang lại cho bệnh nhân trạng thái thoải mái nhất có thể.

4. Các tác dụng phụ thường gặp nhất

Hạ huyết áp: Huyết áp hạ một chút là điều bình thường khi sử dụng phương pháp này. Bác sĩ gây mê sẽ truyền dịch và thuốc để nâng huyết áp về bình thường.

Bí tiểu: Các sợi thần kinh chi phối hoạt động của bàng quang sẽ bị ảnh hưởng khi sử dụng phương pháp này. Một ống thông sẽ được đặt vào bàng quang để dẫn lưu nước tiểu. Điều này thường cần thiết sau ca đại phẫu có hoặc không có gây tê ngoài màng cứng.

Ngứa: Đây là tác dụng phụ của các loại thuốc giảm đau có thể được dùng khi gây tê ngoài màng cứng. Các thuốc kháng histamine được sử dụng để điều trị tác dụng phụ này hoặc có thể thay đổi loại thuốc dùng gây tê ngoài màng cứng.

Buồn nôn: Ít xảy ra so với các phương pháp giảm đau khác. Tình trạng này được điều trị bằng các thuốc kháng nôn.

Không đủ giảm đau: Phương pháp này có thể không giảm đau hoàn toàn cho bệnh nhân. Bác sĩ gây mê sẽ quyết định có nên tiếp tục sử dụng hay cần phải thay thế bằng một phương pháp giảm đau khác.

Tóm lại, gây tê ngoài màng cứng là một phương pháp giảm đau hiện đại, hiệu quả và được cá thể hóa theo từng bệnh nhân, giúp kiểm soát đau sau phẫu thuật tốt hơn, hỗ trợ phục hồi sớm và nâng cao chất lượng điều trị. Dù vẫn tồn tại một số tác dụng phụ hoặc hạn chế nhất định, những vấn đề này thường được theo dõi và xử trí kịp thời bởi đội ngũ bác sĩ gây mê. Việc lựa chọn phương pháp giảm đau phù hợp cần dựa trên sự tư vấn chuyên môn và sự đồng thuận của người bệnh, nhằm đảm bảo sự an toàn, thoải mái và kết quả điều trị tối ưu sau phẫu thuật.

Tác giả bài viết: BSCKI Phan Văn Thế – Khoa Phẫu thuật – Gây mê hồi sức, Bệnh viện Ung bướu Nghệ An.

Hiệu đính: Nguyễn Hữu Lợi – Phụ trách khoa Phẫu thuật – Gây mê hồi sức, Bệnh viện Ung bướu Nghệ An.