Ung thư giai đoạn cuối là giai đoạn bệnh đã tiến triển nặng, khi các phương pháp điều trị mang tính triệt căn không còn đem lại lợi ích rõ rệt. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là hết hi vọng. Thay vào đó, mục tiêu chuyển sang chăm sóc giảm nhẹ, nhằm phòng ngừa và làm giảm đau đớn, cải thiện chất lượng cuộc sống thông qua việc kiểm soát toàn diện các vấn đề thể chất, tâm lý xã hội và tinh thần cho người bệnh và gia đình.
Chăm sóc giảm nhẹ tại nhà giúp người bệnh được sống trong môi trường quen thuộc, gần gũi người thân, giảm căng thẳng tâm lý và hạn chế các đợt nhập viện không cần thiết. Tuy nhiên, để việc chăm sóc đạt hiệu quả và an toàn, người chăm sóc cần được hướng dẫn đúng và có sự phối hợp chặt chẽ với nhân viên y tế. Hãy cùng tìm hiểu chi tiết về việc “Chăm sóc tại nhà cho bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối”.
I. Người bệnh ung thư giai đoạn cuối đối mặt những thách thức gì ?
– Triệu chứng thể chất: Đau kéo dài hoặc đau tăng dần; Khó thở, mệt mỏi nghiêm trọng; Buồn nôn, nôn, chán ăn; Sụt cân nhanh, suy kiệt.
– Triệu chứng tâm lý – xã hội: Lo âu, trầm cảm, sợ hãi cái chết; Cảm giác cô đơn, mất hy vọng; Lo lắng trở thành gánh nặng cho gia đình.
– Nhu cầu hỗ trợ đa chiều: Thông tin y tế rõ ràng, dễ hiểu; Hỗ trợ tâm lý – tinh thần; Hỗ trợ trong sinh hoạt hằng ngày và chăm sóc tại nhà.
Những nhu cầu này chịu ảnh hưởng bởi điều kiện kinh tế, nguồn lực gia đình và trình độ nhận thức, làm cho chăm sóc tại nhà trở nên phức tạp và cá thể hóa.
II. Người bệnh được chăm sóc tại nhà cần gì ?
Theo WHO, chăm sóc giảm nhẹ là một tiếp cận tích cực và toàn diện nhằm: Giảm nhẹ đau đớn và các triệu chứng khó chịu, hỗ trợ tâm lý – xã hội – tinh thần, tôn trọng mong muốn và giá trị của người bệnh.
Người bệnh được sống trong môi trường quen thuộc, an toàn, tăng sự gắn kết và chia sẻ giữa các thành viên gia đình, giảm số lần nhập viện và can thiệp y tế không cần thiết, dễ dàng cá thể hóa chăm sóc theo nhu cầu và mong muốn của người bệnh. Tuy nhiên, chăm sóc tại nhà đòi hỏi người chăm sóc cần có kiến thức cơ bản, kỹ năng theo dõi triệu chứng và liên hệ kịp thời với nhân viên y tế khi cần.
III. Những lưu ý thực hành chăm sóc bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối tại nhà
1. Quản lý triệu chứng
Khi đau:
– Đánh giá mức độ đau hằng ngày bằng thang điểm 0–10
– Tuân thủ dùng thuốc giảm đau theo đúng đơn bác sĩ
– Kết hợp biện pháp không dùng thuốc như: thay đổi tư thế, massage nhẹ, giữ nhiệt độ phòng dễ chịu
Khi khó thở:
– Đặt người bệnh tư thế nửa nằm – nửa ngồi
– Hướng dẫn thở chậm, sâu
– Sử dụng oxy khi có chỉ định
– Báo ngay nhân viên y tế khi: Khó thở tăng nhanh, tím môi, đầu chi, lơ mơ, thay đổi ý thức.
Khi buồn nôn – rối loạn tiêu hóa:
– Chia nhỏ bữa ăn, ưu tiên thức ăn dễ tiêu
– Dùng thuốc chống buồn nôn theo hướng dẫn
– Điều chỉnh chế độ ăn phù hợp với khả năng dung nạp của người bệnh
2. Những điều cần lưu ý
– Đảm bảo người bệnh được nghỉ ngơi: người bệnh cần được nghỉ ngơi nhiều để phục hồi sức khỏe. Người chăm sóc cũng cần quan tâm đến sức khỏe của mình, nên nghỉ ngơi đầy đủ và tìm sự hỗ trợ từ người thân hoặc nhân viên y tế khi cần.
– Ghi nhớ lịch dùng thuốc: lập bảng thời gian uống thuốc rõ ràng, đảm bảo đúng liều và đúng giờ. Có thể dùng màu sắc hoặc nhãn dán để phân biệt các loại thuốc, giúp dễ nhớ và tránh nhầm lẫn.
– Tạo không gian sống sạch sẽ, thoải mái: phòng nên được giữ thoáng mát, gọn gàng và có thể trang trí với những vật dụng yêu thích như sách, tranh, ảnh, tivi… để giúp người bệnh cảm thấy thoải mái.
– Quản lý kế hoạch điều trị: theo dõi và cập nhật đầy đủ lịch khám, xét nghiệm và các đợt điều trị để hạn chế sai sót và đảm bảo quá trình chăm sóc diễn ra liên tục, hiệu quả.
– Giảm nguy cơ lây nhiễm: do hệ miễn dịch người bệnh yếu, cần hạn chế tiếp xúc với nhiều người để tránh lây nhiễm. Nên chọn thời điểm thăm bệnh phù hợp và hạn chế số người đến thăm để đảm bảo sức khỏe người bệnh.
3. Lựa chọn dinh dưỡng phù hợp và linh hoạt
– Bữa ăn nhỏ, chia nhiều lần trong ngày
– Thức ăn mềm, dễ nuốt, giàu năng lượng
– Uống đủ nước nếu người bệnh còn nhu cầu
– Mục tiêu: giúp người bệnh dễ chịu, không đặt nặng vấn đề “ăn đủ”
4. Vệ sinh cá nhân và phòng ngừa biến chứng
– Chăm sóc răng miệng hằng ngày
– Giữ da sạch, khô, thay đổi tư thế để phòng loét tì đè
– Thay quần áo, ga giường thường xuyên
– Giữ môi trường sống thông thoáng, sạch sẽ
5. Hỗ trợ vận động phù hợp
– Khuyến khích vận động nhẹ nếu người bệnh còn khả năng
– Duỗi tay chân, xoay trở người bệnh nhẹ nhàng
– Giúp cải thiện tuần hoàn và giảm cảm giác mệt mỏi
6. Chăm sóc tâm lý cho người bệnh và người chăm sóc
– Lắng nghe, chia sẻ, không né tránh cảm xúc của người bệnh
– Nhận biết dấu hiệu lo âu, trầm cảm để phối hợp hỗ trợ kịp thời
– Quan tâm đến sức khỏe tinh thần của người chăm sóc – những người rất dễ bị kiệt sức
7. Khi nào cần liên hệ ngay với nhân viên y tế?
– Đau tăng nhanh hoặc đau không kiểm soát
– Khó thở nặng, tím tái
– Sốt cao, co giật, lơ mơ
– Giảm ăn uống nghiêm trọng hoặc sụt cân nhanh.
Chăm sóc bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối tại nhà là một quá trình cần sự phối hợp chặt chẽ giữa người chăm sóc và nhân viên y tế. Việc quản lý triệu chứng hiệu quả, chăm sóc dinh dưỡng – vệ sinh – tâm lý đúng cách sẽ giúp người bệnh được sống những ngày cuối đời nhẹ nhàng, có chất lượng và đầy sự yêu thương trong vòng tay gia đình.
Tác giả: BS.Lô Thị Thanh Nhàn – Khoa Điều trị giảm nhẹ – Bệnh viện Ung bướu Nghệ An.
Hiệu đính: BSCKII.Nguyễn Văn Công – Trưởng Khoa Điều trị giảm nhẹ – Bệnh viện Ung bướu Nghệ An.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
– World Health Organization. (2020). Palliative care. WHO.
– World Health Organization. (2018). WHO guidelines on the pharmacological treatment of persisting pain in adults. WHO.
– National Comprehensive Cancer Network. (2024). NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology: Palliative Care. NCCN.
– European Society for Medical Oncology. (2023). ESMO Clinical Practice Guidelines for supportive and palliative care. ESMO.
