Ung thư cổ tử cung ( UTCTC) là loại ung thư phổ biến thứ tư ở phụ nữ xét cả về tỷ lệ mắc mới và tỷ lệ tử vong. Theo số liệu GLOBOCAN năm 2022, trên toàn cầu ước tính có 662.301 ca ung thư cổ tử cung mới và 348.874 ca tử vong do bệnh này.
Tại Việt Nam, năm 2022 ghi nhận hơn 4.600 ca mắc mới và trên 2.500 ca tử vong do ung thư cổ tử cung. Hơn 90% số ca tử vong do ung thư cổ tử cung xảy ra ở các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình. Điều đáng chú ý là hầu hết các trường hợp ung thư cổ tử cung đều liên quan đến nhiễm virus HPV (Human Papillomavirus). Đây là loại virus lây truyền chủ yếu qua đường tình dục và rất phổ biến trong cộng đồng.
Tin vui là ung thư cổ tử cung nằm trong số ít các bệnh ung thư có thể phòng ngừa hiệu quả và phát hiện sớm. Nhờ vắc-xin phòng Human papillomavirus (HPV) kết hợp với tầm soát định kỳ, phụ nữ hoàn toàn có thể chủ động giảm nguy cơ mắc bệnh. Hiểu rõ về HPV, cách virus này gây bệnh và các biện pháp dự phòng không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe bản thân mà còn là chìa khóa để ngăn chặn ung thư cổ tử cung ngay từ giai đoạn sớm.
1. Vậy HPV là gì?
HPV (Human Papillomavirus) là virus lây qua đường tình dục rất phổ biến, nguyên nhân chính gây ung thư cổ tử cung.
Có hơn 200 type, trong đó có hơn 30 týp thường lây lan qua quan hệ tình dục, Người ta chia HPV sinh dục thành hai nhóm chính:
– Nhóm nguy cơ thấp: HPV thuộc nhóm này có bộ gen tồn tại dạng Episome, DNA dạng vòng nằm ngoài nhiễm sắc thể chủ bao gồm HPV 6, 11, 40, 42, 43, 44, 54, 61,70, 81, 89, CP6108 chỉ gây mụn cóc, sùi mào gà hoặc khối u lành tính.
– Nhóm nguy cơ cao: gồm những HPV có khả năng tích hợp DNA vào hệ gen người, làm rối loạn quá trình nhân lên của tế bào chủ thường gặp gồm HPV 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58, 59, 68, 73, 82 và HPV 26, 53, 66 gây ung thư cổ tử cung
2. Cơ chế gây bệnh của HPV
– HPV lây truyền chủ yếu qua đường tình dục và có thể lây truyền khi tiếp xúc trực tiếp từ da qua da.
– Hầu hết những người hoạt động tình dục đều sẽ bị nhiễm bệnh vào một thời điểm nào đó, thường là không có triệu chứng. Trong hầu hết các trường hợp, hệ thống miễn dịch sẽ tự loại bỏ virus. Nhiễm trùng kéo dài với một số chủng HPV gây ung thư có thể gây ra các tế bào bất thường, từ đó có thể phát triển thành ung thư.
– Nhiễm Human papillomavirus dai dẳng tại cổ tử cung có thể dẫn đến các tổn thương tiền ung thư và, nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, có thể tiến triển thành ung thư cổ tử cung. Theo World Health Organization (WHO), hơn 95% các trường hợp ung thư cổ tử cung có liên quan đến HPV.
– Ở phụ nữ có hệ miễn dịch bình thường, quá trình từ nhiễm HPV đến khi phát triển thành ung thư thường kéo dài khoảng 15–20 năm. Tuy nhiên, ở những người có hệ miễn dịch suy yếu, chẳng hạn như nhiễm HIV/AIDS không được điều trị, quá trình này có thể diễn ra nhanh hơn, chỉ trong khoảng 5–10 năm.
– Các yếu tố làm tăng nguy cơ tiến triển ung thư bao gồm:
+ Nhiễm type HPV nguy cơ cao (đặc biệt như 16, 18) có khả năng gây biến đổi tế bào mạnh hơn.
+ Suy giảm miễn dịch (như HIV/AIDS)
+ Đồng nhiễm bệnh lây truyền qua đường tình dục khác
+ Sinh nhiều con hoặc mang thai sớm
+ Dùng thuốc tránh thai nội tiết kéo dài
+ Hút thuốc lá
3. Chiến lược phòng ngừa ung thư cổ tử cung
Nâng cao nhận thức cộng đồng, tăng cường kiến thức về sức khỏe và cải thiện khả năng tiếp cận thông tin và dịch vụ là chìa khóa để phòng ngừa và kiểm soát bệnh tật trong suốt cuộc đời:
– Tiêm vắc-xin HPV cho bé gái từ 9 đến 14 tuổi, trước khi các em bắt đầu hoạt động tình dục rất hiệu quả trong việc ngăn ngừa nhiễm trùng, ung thư cổ tử cung và các loại ung thư khác liên quan đến HPV, phụ nữ lớn tuổi hơn vẫn có lợi ích khi tiêm.
– Sàng lọc ung thư cổ tử cung từ tuổi 30 (25 tuổi đối với phụ nữ nhiễm HIV) có thể phát hiện tiền ung thư cổ tử cung, và khi kết hợp với điều trị kịp thời có thể ngăn ngừa tiến triển thành ung thư cổ tử cung.
– Ở bất kỳ độ tuổi nào, việc phát hiện sớm các triệu chứng ở phụ nữ, cùng với việc điều trị kịp thời và chất lượng, có thể chữa khỏi ung thư cổ tử cung.
* Những cách quan trọng khác để ngăn ngừa nhiễm HPV và giảm nguy cơ ung thư cổ tử cung bao gồm:
– Quan hệ tình dục an toàn:
+ Sử dụng bao cao su đúng cách trong mỗi lần quan hệ để giảm nguy cơ lây nhiễm Human papillomavirus và các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác.
+ Hạn chế số lượng bạn tình, duy trì mối quan hệ chung thủy một vợ một chồng.
– Lối sống lành mạnh: Không hút thuốc, tăng cường miễn dịch giúp cơ thể đào thải virus tốt hơn.
– Cắt bao quy đầu ở nam giới.
Hãy chủ động bảo vệ sức khỏe của bạn ngay hôm nay bằng tiêm vắc-xin HPV và tầm soát định kỳ, vì phát hiện sớm và phòng ngừa đúng cách chính là chìa khóa giúp ngăn chặn ung thư cổ tử cung hiệu quả và bền vững.
Tác giả: Bs. Nguyễn Thị Minh – Khoa nội VI – Bệnh viện Ung Bướu Nghệ An.
Hiệu đính: Ths.BS CKII. Lê Thị Sương, Trưởng khoa nội VI – Bệnh viện Ung Bướu Nghệ An.
