Hóa trị là phương pháp điều trị quan trọng, góp phần nâng cao cơ hội kiểm soát và điều trị ung thư. Bên cạnh hiệu quả điều trị, hóa trị cũng có thể gây ra một số tác dụng không mong muốn, hạ bạch cầu là biến chứng thường gặp và có nguy cơ dẫn đến nhiễm trùng nghiêm trọng nếu không được phát hiện kịp thời. Trang bị kiến thức để nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo và biết cách chăm sóc bản thân sẽ giúp người bệnh giảm nguy cơ biến chứng, duy trì quá trình điều trị an toàn và hiệu quả.
1. Hạ bạch cầu sau hóa trị là gì?
Đây là tình trạng máu không có đủ tế bào gọi là “bạch cầu trung tính” một loại bạch cầu giúp cơ thể chống lại nhiễm trùng.
Hầu hết bệnh nhân điều trị bằng hóa trị liệu kết hợp đều trải qua tình trạng giảm nhẹ đến trung bình số lượng bạch cầu, từ 10 đến 14 ngày sau mỗi chu kỳ. Tình trạng này thường tự khỏi trước đợt hóa trị tiếp theo. Tuy nhiên, nếu nghiêm trọng hoặc kéo dài, nó có thể dẫn đến sốt hoặc nhiễm trùng đe dọa tính mạng.
2. Khi nào cần đến bệnh viện ngay?
Do bệnh nhân giảm bạch cầu trung tính không thể tạo ra phản ứng viêm mạnh mẽ, nhiễm trùng nghiêm trọng có thể xảy ra với các triệu chứng và dấu hiệu tối thiểu. Ở những bệnh nhân như vậy, sốt thường là dấu hiệu duy nhất của nhiễm trùng. Nhiễm trùng ở bệnh nhân giảm bạch cầu trung tính có thể tiến triển nhanh chóng, dẫn đến hạ huyết áp hoặc các biến chứng đe dọa tính mạng khác.
Nếu bạn vừa trải qua hóa trị trong vòng 6 tuần gần đây, hoặc nếu bạn được chẩn đoán giảm bạch cầu trung tính, điều rất quan trọng là phải chú ý đến bất kỳ dấu hiệu nhiễm trùng nào.
Hãy đến phòng cấp cứu ngay lập tức nếu bạn:
+ Bị sốt từ 38,0°C (100,4°F) trở lên
Hãy báo cho bác sĩ hoặc y tá nếu bạn gặp bất kỳ triệu chứng nào sau đây:
+ Ớn lạnh hoặc đổ mồ hôi
+ Đau họng, lở miệng hoặc đau răng
+ Đau bụng
+ Đau vùng hậu môn
+ Đau hoặc rát khi đi tiểu, hoặc đi tiểu thường xuyên
+ Tiêu chảy hoặc lở loét quanh hậu môn
+ Ho hoặc khó thở
+ Da bị đỏ, sưng hoặc đau, đặc biệt là xung quanh vết cắt, vết thương hoặc nơi bạn đã truyền dịch.
+ Dịch tiết âm đạo bất thường hoặc ngứa
3. Làm gì để phòng ngừa nhiễm trùng?
– Giữ vệ sinh cá nhân:
+ Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch, đặc biệt trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.
+ Vệ sinh răng miệng hằng ngày bằng bàn chải lông mềm.
+ Giữ da sạch, tránh trầy xước hoặc cắt móng quá sát.
+ Chăm sóc sạch sẽ các vết thương nhỏ nếu có.
– Hạn chế tiếp xúc nguồn lây
+ Tránh nơi đông người khi không cần thiết.
+ Đeo khẩu trang khi ra ngoài hoặc đến bệnh viện.
+ Hạn chế tiếp xúc với người đang bị cảm cúm hoặc mắc bệnh truyền nhiễm.
– Dinh dưỡng giúp cơ thể phục hồi
Một chế độ ăn cân đối sẽ cung cấp đủ năng lượng và dưỡng chất để cơ thể phục hồi tốt hơn. Người bệnh nên:
+ Ăn đầy đủ các nhóm chất: đạm, tinh bột, chất béo lành mạnh, vitamin và khoáng chất.
+ Tăng cường thực phẩm giàu protein như thịt nạc, cá, trứng chín, sữa tiệt trùng, đậu và các chế phẩm từ đậu.
+ Bổ sung thực phẩm giàu kẽm như thịt đỏ, hải sản nấu chín kỹ, các loại hạt.
+ Ăn nhiều rau xanh và trái cây tươi đã được rửa sạch.
Trong giai đoạn hạ bạch cầu, cần đặc biệt lưu ý an toàn thực phẩm:
+ Ăn chín, uống sôi.
+ Không sử dụng thực phẩm sống hoặc tái như gỏi, sushi, tiết canh, trứng sống, sữa chưa tiệt trùng.
+ Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, nhiều dầu mỡ, đồ uống có cồn và thuốc lá.
– Nghỉ ngơi và giữ tinh thần tích cực: Nghỉ ngơi hợp lý giúp cơ thể phục hồi sau hóa trị. Bên cạnh đó, duy trì tinh thần lạc quan, ngủ đủ giấc, vận động nhẹ nhàng theo khả năng và chia sẻ với người thân hoặc nhân viên y tế sẽ góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống trong quá trình điều trị.
– Tuân thủ điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ
Thực hiện đầy đủ các xét nghiệm máu theo lịch hẹn để theo dõi số lượng bạch cầu.
Thuốc kích thích tăng sinh bạch cầu (G-CSF) được sử dụng trong các trường hợp điều trị hạ bạch cầu hoặc dự phòng hạ bạch cầu tiên phát, thứ phát theo đúng chỉ định của bác sĩ.
Không tự ý dùng thuốc, thực phẩm chức năng hoặc các bài thuốc truyền miệng với mục đích “tăng bạch cầu” khi chưa có ý kiến của bác sĩ.
Tránh thực hiện các thủ thuật nha khoa hoặc can thiệp không cần thiết trong thời gian hạ bạch cầu; nếu bắt buộc, hãy trao đổi trước với bác sĩ điều trị.
“Hiểu đúng về hạ bạch cầu – Chủ động phòng ngừa – Phát hiện sớm nhiễm trùng – Đồng hành cùng người bệnh vượt qua hóa trị an toàn.”
Tác giả: BS Đặng Thị Minh – Khoa Nội IV – Bệnh viện Ung bướu Nghệ An.
Hiệu đính: BSCKII. Phạm Thị Hoàng Phượng – Trưởng Khoa Nội IV –Bệnh viện Ung bướu NA.
