Dị ứng thuốc là một trong những tác dụng không mong muốn thường gặp trong quá trình điều trị, chiếm khoảng 14-20% tổng số phản ứng bất lợi do thuốc gây ra. Đây là phản ứng của cơ thể liên quan đến cơ chế miễn dịch và thường không thể dự báo trước. Dị ứng có thể xảy ra với nhiều loại thuốc khác nhau, kể cả những thuốc người bệnh đã từng sử dụng trước đó mà không gặp bất thường. Tuy nhiên, nhiều người vẫn còn chủ quan, chỉ đến khi xuất hiện các triệu chứng nặng mới đi cấp cứu, làm tăng nguy cơ biến chứng nguy hiểm.
Theo các chuyên gia, dị ứng thuốc thường được chia thành hai nhóm chính gồm phản ứng tức thì và phản ứng muộn. Phản ứng tức thì thường xuất hiện nhanh sau khi dùng thuốc hoặc trong thời gian ngắn với các biểu hiện như nổi mày đay, ngứa, phù mạch, phản vệ. Trong khi đó, phản ứng muộn có thể xảy ra sau vài ngày đến vài tuần với các biểu hiện như sốt cao, nổi ban đỏ, hồng ban đa dạng, hội chứng Stevens-Johnson hoặc hội chứng Lyell. Những phản ứng này không chỉ gây gián đoạn điều trị mà còn có thể đe dọa trực tiếp đến tính mạng nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.
Không phải ai cũng có nguy cơ dị ứng thuốc giống nhau. Những người từng có tiền sử dị ứng thuốc hoặc mắc các bệnh dị ứng như hen phế quản, viêm mũi dị ứng, dị ứng thức ăn cần đặc biệt thận trọng khi sử dụng thuốc. Ngoài ra, người đang nhiễm một số loại virus như HIV, Epstein-Barr, Herpes hoặc người suy giảm chức năng gan, thận cũng có nguy cơ cao hơn. Việc sử dụng đồng thời nhiều loại thuốc, dùng thuốc lặp lại nhiều lần hoặc tự ý bôi thuốc kéo dài trên da, đặc biệt tại các vết thương hở, cũng làm tăng nguy cơ mẫn cảm và dị ứng thuốc.
Các dấu hiệu dị ứng thuốc rất đa dạng, từ nhẹ đến nặng. Một số biểu hiện thường gặp gồm nổi ban đỏ, ngứa, mày đay, nóng bừng mặt, chảy nước mắt, nghẹt mũi hoặc cảm giác bồn chồn, khó chịu sau khi dùng thuốc. Trong những trường hợp nặng hơn, người bệnh có thể xuất hiện khó thở, tụt huyết áp, phù môi, phù lưỡi, khàn tiếng hoặc cảm giác nghẹn ở cổ họng. Đây là những dấu hiệu cảnh báo phản vệ hoặc nguy cơ tắc nghẽn đường thở cần được cấp cứu ngay lập tức.
Đối với phản ứng muộn, người bệnh có thể sốt cao kéo dài, nổi ban lan rộng, sưng phù mặt hoặc đau nhức khớp. Nguy hiểm hơn là các hội chứng nặng như Stevens-Johnson hoặc Lyell với biểu hiện phồng rộp da, trợt loét niêm mạc miệng, mắt, họng và bong tróc da diện rộng. Đây là những tình trạng nghiêm trọng cần được điều trị tích cực tại cơ sở y tế chuyên khoa.
Ngay khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào sau khi uống, tiêm hoặc bôi thuốc, người bệnh cần ngừng ngay thuốc nghi ngờ gây dị ứng và nhanh chóng đến cơ sở y tế để được đánh giá và xử trí. Tuyệt đối không tự ý tiếp tục sử dụng thuốc hoặc tự điều trị tại nhà khi chưa có hướng dẫn của nhân viên y tế. Trong trường hợp có biểu hiện khó thở, tụt huyết áp, phù họng hoặc nổi ban lan nhanh toàn thân, cần gọi cấp cứu hoặc đến bệnh viện gần nhất càng sớm càng tốt.
Các chuyên gia cũng khuyến cáo người bệnh nên ghi nhớ tên thuốc từng gây dị ứng, lưu lại đơn thuốc hoặc vỏ thuốc để cung cấp cho bác sĩ trong những lần khám sau. Việc khai báo đầy đủ tiền sử dị ứng giúp bác sĩ lựa chọn thuốc phù hợp, tránh sử dụng lại thuốc gây dị ứng hoặc các thuốc có nguy cơ phản ứng chéo.
Dị ứng thuốc là tình trạng không hiếm gặp nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu được nhận biết sớm và xử trí đúng cách. Chủ động theo dõi các dấu hiệu bất thường sau khi dùng thuốc, sử dụng thuốc theo chỉ định và thông báo đầy đủ tiền sử dị ứng cho nhân viên y tế là những biện pháp quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe và hạn chế các biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra.
Tác giả: Ds Nguyễn Trần Đức Thắng
Cung hợp lý