Ung thư họng miệng là bệnh lý ác tính xuất phát từ lớp biểu mô vùng họng miệng, bao gồm: gốc lưỡi, amydal, khẩu cái mềm và thành sau họng. Tại Việt Nam, đây là một trong những ung thư thường gặp của vùng đầu cổ, với tỷ lệ mắc ở nam giới cao hơn nữ giới.
Các yếu tố nguy cơ của ung thư họng miệng gồm hút thuốc lá, uống rượu bia và đặc biệt là nhiễm HPV (Human Papillomavirus). Nhiều nghiên cứu đã chứng minh mối liên quan chặt chẽ giữa nhiễm HPV và sự phát triển của ung thư họng miệng.
HPV là nhóm virus lây truyền chủ yếu qua quan hệ tình dục đường âm đạo, miệng hoặc hậu môn. Trong đó, HPV type 16 được xác định có liên quan mật thiết đến sự hình thành ung thư họng miệng. Phần lớn trường hợp nhiễm HPV sẽ được hệ miễn dịch đào thải tự nhiên, chỉ một tỷ lệ nhỏ tiến triển thành ung thư như ung thư cổ tử cung hay ung thư họng miệng. Theo nhiều nghiên cứu, HPV là nguyên nhân của khoảng 71% trường hợp ung thư họng miệng tại Mỹ và 51,8% tại Anh; trong đó 85–96% liên quan đến HPV-16.
Tuy nhiên, HPV hoàn toàn có thể phòng ngừa bằng tiêm vaccine. Các vaccine HPV hiện nay, đặc biệt là vaccine 9 chủng, giúp ngăn ngừa nhiễm các type HPV nguy cơ cao, từ đó làm giảm nguy cơ xuất hiện tổn thương tiền ung thư và ung thư sau này. Nhiều nghiên cứu lớn cho thấy tiêm vaccine HPV giúp giảm đáng kể nguy cơ nhiễm HPV, qua đó làm giảm nguy cơ ung thư họng miệng cũng như ung thư cổ tử cung. Tổ chức Y tế Thế giới World Health Organization khuyến cáo tiêm vaccine HPV cho cả nam và nữ trong độ tuổi 9-45.
Hiện nay, xét nghiệm xác định nhiễm HPV thông qua dấu ấn P16 trên mẫu mô bệnh học được xem là tiêu chuẩn thực hành lâm sàng trong đánh giá ung thư họng miệng liên quan HPV, với độ nhạy khoảng 90–97% và độ đặc hiệu khoảng 90–94%.
Các thử nghiệm lâm sàng cho thấy ung thư họng miệng liên quan HPV thường gặp ở nhóm bệnh nhân trẻ tuổi và có tiên lượng tốt hơn so với nhóm không nhiễm HPV, với tỷ lệ đáp ứng điều trị, sống thêm toàn bộ và sống thêm không bệnh tiến triển cao hơn.
Bên cạnh giá trị tiên lượng, xét nghiệm HPV trong ung thư họng miệng còn có vai trò quan trọng trong đánh giá giai đoạn bệnh và lựa chọn phương pháp điều trị. Từ năm 2018, National Comprehensive Cancer Network đã phân loại ung thư họng miệng thành hai nhóm: HPV dương tính và HPV âm tính, với sự khác biệt rõ rệt về phân giai đoạn và chiến lược điều trị.
Tại Bệnh viện Ung bướu Nghệ An, xét nghiệm p16 trong ung thư họng miệng đã được triển khai, góp phần hỗ trợ chẩn đoán, lựa chọn phương pháp điều trị và tiên lượng cho người bệnh./.
Tác giả: BSCKI. Hoàng Thị Xuân – Khoa Nội I – Bệnh viện Ung bướu Nghệ An
Hiệu đính: Ths.BS. Thái Đình Hiếu – Phó trưởng Khoa Nội I – Bệnh viện Ung bướu Nghệ An
