Ung thư thực quản là loại ung thư khá phổ biến, đứng hàng thứ 7 trong 10 loại ung thư phổi biến và đứng hàng thứ 3 trong các loại ung thư đường tiêu hóa sau ung thư dạ dày và ung thư đại trực tràng. Bệnh có tiên lượng bệnh xấu và tỷ lệ tử vong cao.
Bệnh không rõ nguyên nhân nhưng các yếu tố nguy cơ chính của ung thư thực quản là hút thuốc, uống rượu và bệnh Barret thực quản. Các phương pháp điều trị chủ yếu bệnh lý này gồm: phẫu thuật, xạ trị và hóa trị. Trong đó, phẫu thuật ung thư thực quản là một phương pháp điều trị quan trọng giúp kéo dài sự sống và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh. Tuy nhiên, sau phẫu thuật, cơ thể người bệnh còn yếu, hệ tiêu hóa thay đổi và có nguy cơ gặp nhiều biến chứng nếu không được chăm sóc đúng cách. Vì vậy, việc chăm sóc bệnh nhân sau mổ đóng vai trò hết sức quan trọng trong quá trình hồi phục.
- Giúp bệnh nhân hồi phục nhanh sau phẫu thuật.
- Phòng ngừa biến chứng.
- Đảm bảo dinh dưỡng đầy đủ.
- Nâng cao chất lượng cuộc sống và tinh thần cho người bệnh.
Hướng dẫn chăm sóc bệnh nhân sau phẫu thuật ung thư thực quản
1. Theo dõi tình trạng bệnh nhân
– Người nhà cần chú ý:
- Theo dõi nhiệt độ, nhịp thở, mạch và huyết áp nếu có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
- Quan sát vết mổ: Sưng đỏ, chảy dịch; giữ vết mổ sạch và khô.
- Theo dõi các dấu hiệu bất thường: Khó thở, sốt cao, đau tăng nhiều, nôn ói kéo dài, nuốt nghẹn nặng hơn.
Nếu có các dấu hiệu trên cần báo ngay cho nhân viên y tế.
2. Chăm sóc dinh dưỡng
Sau phẫu thuật thực quản, chế độ ăn cần đặc biệt chú ý:
Nguyên tắc ăn uống: – Ăn chậm, nhai kỹ.
– Chia nhỏ nhiều bữa trong ngày (5–6 bữa/ngày).
– Ăn thức ăn mềm, lỏng, dễ tiêu.
– Uống đủ nước theo hướng dẫn.
Nên ăn: – Cháo, súp, sữa, thức ăn mềm.
– Thịt, cá, trứng xay nhỏ.
– Rau củ nấu mềm.
– Thực phẩm giàu đạm và vitamin.
Hạn chế: – Đồ ăn quá nóng hoặc quá lạnh.
– Thức ăn cay, cứng, nhiều dầu mỡ.
– Rượu bia, thuốc lá, nước ngọt có gas.
Chăm sóc chân mở thông dạ dày hoặc hỗng tràng
- Vệ sinh hàng ngày bằng dung dịch sát khuẩn.
- Giữ vùng da quanh ống khô sạch.
- Thay gạc đúng kỹ thuật.
- Quan sát, báo ngay cho bác sĩ nếu có các hiện tượng: đỏ da, sưng đau, chảy dịch mủ.
Chăm sóc nuôi ăn qua ống thông
- Nguyên tắc: Cho ăn đúng chỉ định; thức ăn lỏng, đủ dinh dưỡng; chia nhiều lần trong ngày.
- Kỹ thuật: Nâng đầu bệnh nhân 30 – 45 độ khi ăn => bơm thức ăn chậm => tráng ống bằng nước ấm trước và sau ăn.
- Lưu ý: Sau ăn nên ngồi nghỉ hoặc kê cao đầu khoảng 30 – 45 độ để tránh trào ngược.
3. Vận động và nghỉ ngơi
- Khuyến khích bệnh nhân vận động nhẹ sớm theo hướng dẫn của bác sĩ.
- Tập hít thở sâu và ho hiệu quả để phòng viêm phổi.
- Không mang vác nặng trong thời gian đầu sau mổ.
- Ngủ đủ giấc, giữ tinh thần thoải mái.
4. Chăm sóc tâm lý
Bệnh nhân ung thư thường có tâm lý lo lắng, buồn chán hoặc sợ tái phát bệnh. Người nhà cần:
- Động viên tinh thần.
- Thường xuyên trò chuyện, chia sẻ.
- Tạo không khí vui vẻ, tích cực.
- Khuyến khích bệnh nhân tuân thủ điều trị.
5. Tái khám đúng hẹn
Bệnh nhân cần:
- Tái khám theo lịch hẹn.
- Dùng thuốc đúng chỉ định.
- Thực hiện đầy đủ hóa trị hoặc xạ trị nếu bác sĩ yêu cầu.
Không tự ý bỏ thuốc hoặc dùng thuốc nam, thuốc không rõ nguồn gốc.
6. Dấu hiệu cần đến bệnh viện ngay
Cần đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế nếu có:
- Khó thở.
- Đau ngực nhiều.
- Sốt cao kéo dài.
- Chảy máu vết mổ.
- Nôn ra máu.
- Không ăn uống được.
- Sụt cân nhanh.
Chăm sóc đúng cách sau phẫu thuật ung thư thực quản giúp bệnh nhân phục hồi nhanh, hạn chế biến chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống. Sự phối hợp giữa nhân viên y tế, bệnh nhân và người nhà là yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả điều trị.
Tác giả bài viết: BS Phan Sỹ Đạt – Khoa Ngoại V, Bệnh viện Ung bướu Nghệ An
Hiệu đính: ThS.BS Lê Duy Tuấn – Phó Trưởng khoa Ngoại V, Bệnh viện Ung bướu Nghệ An
