Điều trị toàn thân ung thư như hóa trị, liệu pháp nội tiết, điều trị nhắm trúng đích hay miễn dịch là những phương pháp quan trọng giúp kiểm soát và tiêu diệt tế bào ung thư. Tuy nhiên, bên cạnh hiệu quả điều trị, các phương pháp này cũng có thể ảnh hưởng đến những tế bào lành trong cơ thể, đặc biệt là hệ tiêu hóa.
Trong quá trình điều trị, nhiều người bệnh gặp phải các tác dụng phụ như chán ăn, buồn nôn, nôn, thay đổi vị giác, đầy bụng, tiêu chảy, táo bón hoặc mệt mỏi kéo dài. Những vấn đề này khiến việc ăn uống trở nên khó khăn hơn, dẫn đến nguy cơ sụt cân, mất khối cơ và suy dinh dưỡng. Nếu không được hỗ trợ kịp thời, tình trạng suy mòn có thể làm giảm sức đề kháng, ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng điều trị và chất lượng cuộc sống của người bệnh.
1. Dinh dưỡng có vai trò như thế nào trong điều trị ung thư?
Một chế độ dinh dưỡng hợp lý đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình điều trị ung thư. Việc ăn uống đầy đủ và cân đối không chỉ giúp người bệnh duy trì cân nặng, bảo tồn khối cơ mà còn tăng cường sức đề kháng, giảm nguy cơ suy kiệt và hỗ trợ cơ thể phục hồi sau các đợt điều trị. Bên cạnh đó, dinh dưỡng tốt còn giúp giảm cảm giác mệt mỏi, cải thiện chất lượng cuộc sống và nâng cao khả năng đáp ứng với điều trị. Ngược lại, nếu cơ thể không được cung cấp đủ dưỡng chất, người bệnh dễ rơi vào tình trạng suy dinh dưỡng, mệt mỏi kéo dài, suy giảm miễn dịch, tăng nguy cơ nhiễm trùng và thậm chí có thể phải trì hoãn hoặc gián đoạn quá trình điều trị.
2. Nguyên tắc dinh dưỡng dành cho người bệnh ung thư
– Ăn đầy đủ và cân đối các nhóm chất, gồm: Tinh bột, chất đạm, chất béo lành mạnh, chất xơ, vitamin và khoáng chất
– Đảm bảo đủ năng lượng: Trong quá trình điều trị, cơ thể thường tiêu hao nhiều năng lượng hơn bình thường. Trung bình, người bệnh cần khoảng 30–35 kcal/kg cân nặng/ngày.
– Tăng cường chất đạm để duy trì khối lượng cơ: Protein là thành phần quan trọng giúp tái tạo mô, phục hồi tổn thương và duy trì khối cơ. Thiếu đạm khiến người bệnh nhanh suy kiệt, yếu cơ và lâu hồi phục. Các thực phẩm giàu đạm nên ưu tiên như thịt trắng (cá, thịt gà,…) hơn thịt đỏ và hạn chế các loại thịt chế biến sẵn.
– Bổ sung chất béo lành mạnh: giúp cung cấp năng lượng và hỗ trợ hấp thu vitamin. Nên lựa chọn dầu oliu, dầu đậu nành, dầu mè, các loại hạt, các loại cá giàu Omega-3 như cá hồi, cá thu,…
– Tăng cường rau xanh và trái cây: Mỗi ngày người bệnh nên ăn khoảng 400–500g rau xanh và 200–400g trái cây chín. Một số thực phẩm giàu vitamin A, C, E nên bổ sung như cà rốt, bí đỏ, cà chua, rau ngót, cam, quýt, bưởi, …
– Uống đủ nước (40ml/kg cân nặng/ngày) giúp hỗ trợ chức năng thận, giảm táo bón,… Cần hạn chế nước ngọt có gas và đồ uống chứa nhiều đường.
3. Một số lưu ý khi người bệnh gặp tác dụng phụ của điều trị toàn thân
* Khi chán ăn, thay đổi vị giác
– Chia nhỏ 5–6 bữa/ngày
– Thay đổi món ăn thường xuyên
– Ưu tiên thực phẩm giàu năng lượng nhưng dễ hấp thu như cháo thịt, cháo cá, súp gà, yến mạch, sữa dinh dưỡng,…
– Tăng gia vị tự nhiên như gừng, chanh nếu phù hợp
* Khi buồn nôn, tiêu chảy
– Ăn thức ăn mềm, dễ tiêu
– Tránh đồ nhiều dầu mỡ
– Không ăn quá no
– Bù nước, điện giải
* Khi loét miệng, đau họng
– Chọn thức ăn mềm, lỏng
– Tránh đồ cay nóng, chua
* Khi táo bón
– Ăn nhiều rau xanh và trái cây
– Uống nhiều nước
– Hoạt động thể chất cường độ nhẹ
Ung thư là một hành trình dài cần sự phối hợp giữa điều trị y khoa, chăm sóc tinh thần và dinh dưỡng hợp lý. Một chế độ ăn khoa học không chỉ giúp người bệnh duy trì thể trạng mà còn tạo nền tảng để cơ thể thích nghi tốt hơn với quá trình điều trị và phục hồi sức khỏe. Chăm sóc dinh dưỡng đúng cách chính là một phần quan trọng trong điều trị ung thư toàn diện.
Tác giả: Hoàng Quỳnh Trâm – Tổ ĐTTYC Nội Khoa – Bệnh viện Ung bướu Nghệ An
Hiệu đính: BSCKII. Nguyễn Văn Hướng – Tổ trưởng Tổ ĐTTYC Nội Khoa – Bệnh viện Ung bướu Nghệ An
