Mệt mỏi, chóng mặt, da xanh xao hay hụt hơi khi vận động là những biểu hiện thường dễ bị bỏ qua. Trong một số trường hợp, đây có thể là dấu hiệu của thiếu máu. Hiểu về vai trò của hồng cầu và các chỉ số trong xét nghiệm công thức máu sẽ giúp người dân chủ động hơn trong việc theo dõi, chăm sóc sức khỏe.
Hồng cầu là những tế bào máu có nhiệm vụ vận chuyển oxy từ phổi đến các mô và cơ quan, giúp duy trì hoạt động của cơ thể. Bên trong hồng cầu có hemoglobin, còn gọi là huyết sắc tố, một loại protein chứa sắt có khả năng gắn và vận chuyển oxy, đồng thời tạo nên màu đỏ đặc trưng của máu. Những thay đổi về số lượng, kích thước hoặc lượng huyết sắc tố trong hồng cầu có thể gợi ý các bất thường về máu. Vì vậy, nhóm chỉ số hồng cầu trong xét nghiệm công thức máu có ý nghĩa quan trọng trong việc phát hiện và định hướng nguyên nhân thiếu máu.
Trên phiếu xét nghiệm, các ký hiệu như RBC, HGB, HCT, MCV, MCH, MCHC và RDW cung cấp những thông tin khác nhau về hồng cầu. Trong đó, RBC thể hiện số lượng hồng cầu trong một đơn vị thể tích máu; HGB hoặc Hb là nồng độ hemoglobin, một chỉ số quan trọng để đánh giá thiếu máu; HCT cho biết tỷ lệ thể tích hồng cầu so với tổng thể tích máu. MCV phản ánh thể tích trung bình của hồng cầu; MCH là lượng hemoglobin trung bình trong một hồng cầu; MCHC là nồng độ hemoglobin trung bình trong khối hồng cầu; còn RDW thể hiện mức độ khác nhau về kích thước giữa các hồng cầu. Các chỉ số này cần được đánh giá cùng nhau và đối chiếu với tình trạng cụ thể của từng người, bởi một chỉ số tăng hoặc giảm đơn lẻ chưa đủ để kết luận nguyên nhân bệnh.
Thiếu máu là tình trạng nồng độ hemoglobin thấp hơn mức phù hợp với tuổi, giới và tình trạng sinh lý, làm giảm khả năng vận chuyển oxy của máu. Người bị thiếu máu có thể cảm thấy mệt mỏi, giảm sức bền, chóng mặt, đau đầu, hồi hộp, tim đập nhanh, khó thở khi gắng sức, lạnh tay chân hoặc khó tập trung. Da và niêm mạc cũng có thể nhợt hơn bình thường. Mức độ biểu hiện tùy thuộc vào mức độ thiếu máu và tốc độ tiến triển. Thiếu máu nhẹ hoặc diễn ra từ từ có thể không gây triệu chứng rõ ràng và chỉ được phát hiện khi làm xét nghiệm. Tuy nhiên, những biểu hiện như mệt mỏi hay chóng mặt còn có thể xuất hiện trong nhiều tình trạng khác, nên không thể chỉ dựa vào triệu chứng để khẳng định thiếu máu.
Một điều cần lưu ý là thiếu máu không đồng nghĩa với thiếu sắt. Bên cạnh thiếu sắt, thiếu vitamin B12 hoặc folate cũng có thể ảnh hưởng đến quá trình tạo hồng cầu và dẫn đến thiếu máu. Tình trạng mất máu do kinh nguyệt nhiều, chấn thương hoặc xuất huyết; bệnh thận; một số bệnh mạn tính; rối loạn quá trình tạo hồng cầu; tăng phá hủy hồng cầu và các bệnh lý di truyền hoặc huyết học đều là những nguyên nhân cần được xem xét. Việc xác định đúng nguyên nhân giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.
Trong quá trình đánh giá thiếu máu, MCV là một trong những chỉ số giúp định hướng nguyên nhân. MCV thấp cho thấy hồng cầu có kích thước nhỏ, thường gặp trong thiếu sắt hoặc một số bệnh lý huyết sắc tố như thalassemia. MCV bình thường vẫn có thể gặp ở người thiếu máu do mất máu cấp, bệnh thận hoặc bệnh mạn tính. Trong khi đó, MCV cao cho thấy hồng cầu có kích thước lớn, có thể liên quan đến thiếu vitamin B12, folate hoặc những nguyên nhân khác. Tuy nhiên, chỉ số này chỉ có giá trị định hướng: MCV bình thường không có nghĩa là không bị thiếu máu, và MCV thấp cũng không đồng nghĩa chắc chắn với thiếu sắt. Bác sĩ cần kết hợp các chỉ số xét nghiệm, triệu chứng và tiền sử bệnh để đưa ra đánh giá phù hợp.
Khi có biểu hiện nghi ngờ thiếu máu hoặc phát hiện bất thường trên phiếu xét nghiệm, người dân nên đến cơ sở y tế để được thăm khám, tư vấn và thực hiện thêm các xét nghiệm cần thiết theo chỉ định. Không nên tự ý sử dụng sắt, vitamin B12, folate hoặc các sản phẩm “bổ máu” để điều trị khi chưa xác định nguyên nhân và chưa có hướng dẫn của nhân viên y tế. Việc bổ sung không phù hợp có thể không mang lại hiệu quả và làm chậm quá trình phát hiện nguyên nhân thực sự.
Thiếu máu cần được điều trị theo nguyên nhân cụ thể. Chủ động thăm khám, hiểu đúng kết quả xét nghiệm và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ là những bước quan trọng giúp phát hiện, điều trị thiếu máu và bảo vệ sức khỏe.
Tác giả: Bs.CKI Lê Quang Đức – Khoa Xét nghiệm – Bệnh viện Ung bướu Nghệ An
Hiệu đính: BSCKII. Hoàng Thị Thu Hương – Trưởng khoa Xét nghiệm – Bệnh viện Ung bướu Nghệ An
Rất ý nghĩa
Chuyên mục chuyển dạng nghe này rất tiện lợi, giúp người bệnh dễ dàng tiếp thu thông tin mọi lúc mọi nơi
Nên phát huy thêm các bài họ đọc