U não là tình trạng xuất hiện khối u trong não hoặc các cấu trúc lân cận. Khối u có thể là lành tính hoặc ác tính, nguyên phát từ não hoặc di căn từ các cơ quan khác như phổi, vú, đường tiêu hóa… Khi khối u phát triển, chúng có thể chèn ép nhu mô não, làm tăng áp lực nội sọ và ảnh hưởng đến các chức năng thần kinh.
Triệu chứng của u não rất đa dạng. Một số trường hợp diễn tiến âm thầm trong nhiều tháng hoặc nhiều năm, trong khi một số khác có thể khởi phát đột ngột với biểu hiện giống tai biến mạch máu não. Cùng tìm hiểu và nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo, giúp người bệnh được thăm khám và điều trị kịp thời.
1. Đau đầu kéo dài, tăng dần theo thời gian
Đau đầu là triệu chứng thường gặp nhất ở người bệnh u não. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp đau đầu đều do u não.
Đau đầu do u não thường có những đặc điểm sau:
– Đau âm ỉ, kéo dài và tăng dần theo thời gian.
– Thường đau nhiều hơn vào ban đêm hoặc gần sáng.
– Ban đầu có thể đau khu trú tại một vùng, sau đó lan ra toàn bộ đầu.
– Thuốc giảm đau thông thường chỉ giúp giảm tạm thời hoặc ít hiệu quả.
– Có thể đau tăng khi ho, hắt hơi, cúi đầu hoặc gắng sức do áp lực trong sọ tăng lên.
Nếu đau đầu kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng kèm các dấu hiệu thần kinh khác, người bệnh nên được khám chuyên khoa để tìm nguyên nhân.
2. Buồn nôn và nôn
Buồn nôn và nôn là biểu hiện thường gặp của hội chứng tăng áp lực nội sọ. Khác với nôn do bệnh lý tiêu hóa, triệu chứng nôn trong u não thường có các đặc điểm:
– Không liên quan đến bữa ăn.
– Có thể nôn vọt.
– Thường xuất hiện cùng đau đầu, đặc biệt vào buổi sáng.
– Ít đáp ứng với thuốc chống nôn thông thường.
Khi đau đầu kéo dài đi kèm buồn nôn hoặc nôn không rõ nguyên nhân, cần nghĩ đến khả năng bệnh lý nội sọ.
3. Động kinh
Động kinh có thể là triệu chứng đầu tiên của u não, đặc biệt ở người trưởng thành chưa từng có tiền sử co giật. Biểu hiện rất đa dạng, bao gồm:
– Co giật toàn thể hoặc cục bộ
– Cơn mất ý thức ngắn.
– Các cơn nhìn chằm chằm, ngừng hoạt động trong vài giây.
– Thay đổi hành vi hoặc rối loạn tâm thần thoáng qua.
Người bệnh xuất hiện cơn động kinh lần đầu mà không có nguyên nhân rõ ràng nên được chụp MRI, CT Scan sọ não để loại trừ tổn thương choán chỗ.
4. Rối loạn ý thức và thay đổi hành vi
Khi khối u phát triển hoặc gây tăng áp lực nội sọ nhiều, người bệnh có thể xuất hiện:
– Mệt mỏi.
Buồn ngủ nhiều.
– Giảm tập trung.
– Hay quên.
– Thay đổi tính cách.
– Lơ mơ, giảm đáp ứng.
– Trường hợp nặng có thể hôn mê.
5. Yếu liệt tay chân
Khối u não có thể làm tổn thương vùng vận động, gây:
– Yếu hoặc liệt tay, chân
– Liệt nửa người.
– Đi lại khó khăn.
– Dễ té ngã.
6. Rối loạn ngôn ngữ
Nếu khối u nằm ở vùng ngôn ngữ, người bệnh có thể:
– Nói khó.
– Nói ngọng.
– Không tìm được từ để diễn đạt.
– Không hiểu lời người khác nói.
– Nói lưu loát nhưng nội dung không phù hợp.
Các biểu hiện này có thể xuất hiện từ từ hoặc đột ngột và đôi khi dễ nhầm với đột quỵ.
7. Tổn thương các dây thần kinh sọ não
Khối u có thể chèn ép các dây thần kinh sọ não gây:
– Nhìn mờ.
– Song thị (nhìn đôi).
– Thu hẹp thị trường.
– Sụp mi.
– Lác mắt.
– Méo miệng.
– Tê bì vùng mặt.
– Giảm thính lực hoặc ù tai ở một số vị trí u.
Ở một số người bệnh, bác sĩ có thể phát hiện phù gai thị khi soi đáy mắt. Đây là dấu hiệu quan trọng cho thấy áp lực nội sọ tăng và thường gặp trong các trường hợp có khối choán chỗ trong não.
8. Rối loạn chức năng thân não
Khi khối u nằm ở thân não hoặc chèn ép thân não, người bệnh có thể gặp:
– Khó nuốt.
– Nuốt sặc.
– Nói khó.
– Khàn tiếng.
– Yếu cơ mặt.
– Chóng mặt.
– Mất thăng bằng.
Đây là nhóm triệu chứng cần được đánh giá sớm vì có nguy cơ ảnh hưởng đến hô hấp và chức năng sống.
9. Các biểu hiện khác
Tùy theo vị trí và kích thước khối u, người bệnh còn có thể gặp:
– Mất thăng bằng.
– Chóng mặt.
– Rối loạn phối hợp động tác.
– Đại tiện hoặc tiểu tiện không tự chủ.
– Rối loạn trí nhớ.
– Giảm khả năng học tập và làm việc.
– Thay đổi cảm xúc hoặc hành vi.
– Rối loạn điều hòa thân nhiệt, nhịp tim hoặc huyết áp trong các trường hợp nặng.
Ở người bệnh có u não di căn, ngoài các triệu chứng thần kinh còn có thể xuất hiện các biểu hiện của ung thư nguyên phát như ho kéo dài, khó thở, khối u vú, sụt cân, đau bụng, đại tiện ra máu hoặc các triệu chứng của cơ quan bị ung thư.
10. Khi nào cần đến cơ sở y tế để thăm khám?
Người dân nên đến cơ sở y tế chuyên khoa thần kinh hoặc ung bướu nếu có một hoặc nhiều dấu hiệu sau:
– Đau đầu kéo dài và tăng dần.
– Đau đầu kèm buồn nôn hoặc nôn không rõ nguyên nhân.
– Co giật lần đầu ở người trưởng thành.
– Yếu hoặc liệt tay chân.
– Rối loạn ngôn ngữ.
– Nhìn mờ, nhìn đôi hoặc giảm thị lực.
– Thay đổi ý thức hoặc hành vi.
– Xuất hiện nhiều triệu chứng thần kinh cùng lúc.
Các phương tiện chẩn đoán hiện nay như chụp cộng hưởng từ (MRI), chụp cắt lớp vi tính (CT), cùng với khám thần kinh và các xét nghiệm chuyên sâu giúp phát hiện sớm u não, xác định bản chất tổn thương và xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp.
Không phải mọi trường hợp đau đầu đều do u não, nhưng đau đầu kéo dài kèm các triệu chứng thần kinh bất thường tuyệt đối không nên chủ quan. Việc phát hiện sớm giúp tăng cơ hội điều trị hiệu quả, giảm nguy cơ di chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ, người bệnh nên đến cơ sở y tế có chuyên khoa thần kinh hoặc ung bướu để được thăm khám và chẩn đoán kịp thời.
Tác giả bài viết: BSCK1. Hà Quang Trung – Khoa Xạ I, Bệnh viện Ung bướu Nghệ An
Hiệu đính: ThS.BS. Nguyễn Văn Việt – Trưởng Khoa Xạ I, Bệnh viện Ung bướu Nghệ An
