Ung thư tuyến giáp là một trong những bệnh ung thư nội tiết có tiên lượng tốt nếu được phát hiện kịp thời và điều trị đúng phương pháp. Sau phẫu thuật cắt tuyến giáp, nhiều người bệnh được chỉ định điều trị bằng Iod phóng xạ (I-131) nhằm tiêu diệt phần mô lành tuyến giáp còn sót lại và các tế bào ung thư còn tồn tại hoặc đã di căn.
Sau khi uống thuốc Iod phóng xạ (I-131), thuốc sẽ tập trung vào các tế bào tuyến giáp còn sót lại hoặc các tổn thương di căn có nguồn gốc từ tuyến giáp để phát huy tác dụng điều trị. Trong vài ngày đầu, một phần nhỏ thuốc sẽ được cơ thể thải ra ngoài qua nước tiểu, nước bọt, mồ hôi và phân.
Vì vậy, việc tuân thủ quy trình cách ly sau điều trị theo quy định của bộ Y tế là vô cùng quan trọng để không làm ảnh hưởng đến người thân và cộng đồng.
1. Tại sao bắt buộc phải cách lý sau điều trị I-131?
Sau khi uống I-131, cơ thể người bệnh trở thành một nguồn phát tia phóng xạ trong thời gian ngắn. Mặc dù mức phóng xạ sẽ giảm dần theo thời gian và quá trình đào thải tự nhiên, nhưng trong vài ngày đầu, người tiếp xúc gần với người bệnh vẫn có thể nhận một lượng bức xạ không mong muốn. Do đó, việc thực hiện cách ly và tuân thủ các hướng dẫn an toàn bức xạ là cần thiết nhằm:
– Giảm phơi nhiễm bức xạ cho người thân và cộng đồng, đặc biệt là trẻ em, phụ nữ mang thai và phụ nữ đang cho con bú.
– Hạn chế nguy cơ nhiễm bẩn phóng xạ trong môi trường sinh hoạt do các chất bài tiết của người bệnh.
– Đảm bảo an toàn trong quá trình điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ.
– Giúp người bệnh yên tâm điều trị và nhanh chóng trở lại cuộc sống bình thường.
2. Quy trình cách ly sau điều trị I-131
2.1. Cách ly tại bệnh viện
Sau khi uống I-131, người bệnh sẽ được ở phòng cách ly của Khoa Y học hạt nhân.
Trong thời gian này, người bệnh cần:
– Ở đúng phòng cách ly theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
– Uống nhiều nước để tăng đào thải I-131 qua đường tiết niệu.
– Nhai kẹo cao su hoặc ngậm các loại thực phẩm có vị chua để tăng tiết nước bọt,đề phòng viêm tuyến nước bọt.
– Đi vệ sinh đúng nơi quy định, xả nước bồn cầu ít nhất hai lần sau mỗi lần sử dụng.
– Rửa tay sạch bằng xà phòng sau khi đi vệ sinh.
– Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với người khác.
– Chỉ ra khỏi phòng cách ly khi được bác sĩ hoặc nhân viên y tế cho phép.
2.2. Cách ly tại nhà sau khi xuất viện
Sau khi được bác sĩ đánh giá đủ điều kiện xuất viện, người bệnh cần tiếp tục thực hiện các biện pháp cách ly và an toàn bức xạ tại nhà. Thời gian cách ly phụ thuộc vào liều I-131 được sử dụng, mức độ phóng xạ còn lại trong cơ thể và sẽ được bác sĩ Khoa Y học hạt nhân hướng dẫn cụ thể trước khi xuất viện.
Trong thời gian cách ly, người bệnh cần lưu ý:
– Hạn chế tiếp xúc gần với người khác, đặc biệt là trẻ em, phụ nữ mang thai và phụ nữ đang cho con bú
– Giữ khoảng cách tối thiểu 1 mét với người lớn khi tiếp xúc trong thời gian dài và ít nhất 2 mét đối với trẻ em và phụ nữ mang thai
– Không ôm, hôn, bế trẻ nhỏ hoặc tiếp xúc gần trong thời gian dài
– Không ngủ chung giường với người khác trong thời gian bác sĩ khuyến cáo
– Hạn chế đến nơi đông người và hạn chế sử dụng phương tiện giao thông công cộng trong những ngày đầu sau điều trị. Trường hợp bắt buộc phải di chuyển, nên giữ khoảng cách với người xung quanh và rút ngắn thời gian tiếp xúc.
Thời gian cách ly thay đổi tùy theo liều điều trị, kết quả đo suất liều trước khi xuất viện và tình trạng của từng người bệnh.
Đối với phụ nữ đang cho con bú, cần ngừng cho con bú hoàn toàn trước khi điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ. Sau khi đã điều trị bằng I-131, không được cho trẻ hiện tại bú trở lại vì I-131 có thể bài tiết qua sữa mẹ và gây ảnh hưởng đến tuyến giáp của trẻ. Người bệnh vẫn có thể mang thai và cho con bú ở những lần mang thai sau khi đã được bác sĩ chuyên khoa đánh giá đủ điều kiện.
2.3. Vệ sinh cá nhân, ăn uống và sinh hoạt
Sau khi điều trị I-131, người bệnh cần thực hiện tốt các biện pháp vệ sinh cá nhân và duy trì chế độ sinh hoạt hợp lý nhằm tăng đào thải I-131 ra khỏi cơ thể, hạn chế nhiễm bẩn phóng xạ trong môi trường sống và giảm nguy cơ tác dụng không mong muốn.
Người bệnh nên:
– Uống nhiều nước để giúp cơ thể đào thải thuốc nhanh hơn.
– Đi tiểu thường xuyên, không nhịn tiểu; xả nước bồn cầu ít nhất hai lần sau mỗi lần sử dụng và rửa tay kỹ bằng xà phòng.
– Tắm rửa hằng ngày, thường xuyên súc miệng, vệ sinh răng miệng sạch sẽ.
– Nếu có điều kiện, nên giặt riêng quần áo, khăn mặt, ga giường trong vài ngày đầu sau điều trị.
– Nên sử dụng riêng cốc uống nước, bát, đũa, thìa và các dụng cụ ăn uống trong vài ngày đầu; rửa sạch sau mỗi lần sử dụng và không dùng chung với người khác.
– Ăn uống đầy đủ chất dinh dưỡng, duy trì chế độ nghỉ ngơi hợp lý để cơ thể nhanh hồi phục.
– Tuân thủ lịch tái khám và thực hiện đầy đủ các hướng dẫn của bác sĩ trong quá trình theo dõi sau điều trị.
3. Khi nào cần liên hệ với cơ sở y tế?
Trong quá trình theo dõi sau điều trị, người bệnh cần liên hệ với cơ sở y tế khi xuất hiện các dấu hiệu như:
– Sưng đau vùng cổ kéo dài.
– Đau hoặc sưng vùng dưới hàm hoặc vùng mang tai.
– Buồn nôn, nôn nhiều.
– Sốt hoặc mệt mỏi kéo dài.
– Khó thở hoặc các triệu chứng bất thường khác.
Việc tái khám đúng lịch giúp bác sĩ đánh giá hiệu quả điều trị và phát hiện sớm các biến chứng nếu có.
4. Kết luận
Điều trị Iod phóng xạ (I-131) là phương pháp hiệu quả và an toàn trong điều trị ung thư tuyến giáp sau phẫu thuật. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả điều trị tối ưu và đảm bảo an toàn bức xạ, người bệnh cần nghiêm túc thực hiện các hướng dẫn cách ly của bác sĩ và nhân viên y tế.
Hiện nay, Khoa Y học hạt nhân – Bệnh viện Ung Bướu Nghệ An thực hiện điều trị I-131 theo đúng quy trình chuyên môn, đồng thời tư vấn đầy đủ cho người bệnh và người nhà về các biện pháp an toàn trước khi xuất viện. Việc tuân thủ đúng hướng dẫn sẽ góp phần nâng cao hiệu quả điều trị, bảo vệ sức khỏe gia đình và cộng đồng. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào trong quá trình theo dõi tại nhà, người bệnh nên liên hệ với bác sĩ hoặc Khoa Y học hạt nhân để được tư vấn và hỗ trợ kịp thời.
Tác giả bài viết: BS. Nguyễn Thị Tú Anh – Khoa Y học hạt nhân, Bệnh viện Ung bướu Nghệ An
Hiệu đính: ThS.BSCKII. Nguyễn Ngọc Thắng – Trưởng khoa Y học hạt nhân, Bệnh viện Ung bướu Nghệ An
