Ung thư tụy và những điều bạn cần biết

I. ĐẠI CƯƠNG:

Ung thư tụy là khối u ác tính xuất phát từ các tế bào biểu mô tuyến tụy, tế bào đảo Langerhans hoặc tế bào mô liên kết của tụy.

Theo dữ liệu GLOBOCAN 2022, ung thư tuyến tụy ghi nhận khoảng 510.992 ca mắc mới và 467.409 ca tử vong trên toàn cầu. Tại Việt Nam, căn bệnh này có 1.251 ca mắc mới và 1.226 ca tử vong. Điều này cho thấy bệnh phát triển âm thầm, tiến triển nhanh, hầu hết được phát hiện ở giai đoạn muộn, làm hạn chế hiệu quả điều trị nên tỷ lệ tử vong gần bằng với số ca mắc mới.

II. YẾU TỐ NGUY CƠ:

• Thói quen hút thuốc lá

• Lạm dụng rượu bia

• Béo phì hoặc thừa cân, lười vận động

• Di truyền

• Tiền đái tháo đường, bệnh đái tháo đường lâu năm, sử dụng thuốc tiểu đường lâu năm

• Viêm tụy mạn tính

• Tiền căn gia đình mắc viêm tụy hoặc ung thư tụy

• Tiếp xúc với hóa chất và kim loại nặng

III. CÁC DẤU HIỆU VÀ TRIỆU CHỨNG UNG THƯ TỤY:

Các dấu hiệu giai đoạn đầu của ung thư tuyến tụy thường không rõ ràng, tuy nhiên có một số dấu hiệu cảnh báo có thể gợi ý bệnh trong giai đoạn mới.

• Thay đổi thói quen đại tiện

• Đau bụng hoặc đau lưng

• Buồn nôn và ói mửa

• Vàng da hoặc vàng mắt

• Sụt cân không rõ nguyên nhân

• Viêm da

• Mệt mỏi kéo dài

IV. CHẨN ĐOÁN:

Khi thăm khám một bệnh nhân nghi ngờ có ung thư tụy ngoài hỏi bệnh sử, tiền căn bản thân, tiền căn gia đình và kiểm tra tổng quát người bệnh; bác sĩ còn cần thực hiện một số kiểm tra cận lâm sàng cần thiết để đánh giá toàn diện và chính xác nhất về bệnh

• Xét nghiệm: glucose tăng trong bệnh cảnh đái tháo đường, amylase tăng do bệnh lý viêm tụy kèm theo; bilirubin tăng, phosphatase kiềm, LDH tăng do tắc mật.

• Xét nghiệm chất chỉ điểm khối u (tumor marker): CEA, CA 19-9; CA 125 tăng cao trong một số trường hợp.

• Nội soi dạ dày-tá tràng

• Siêu âm: là phương pháp dễ thực hiện, rất có giá trị trong phát hiện các khối u tụy, kích thước, tính chất xâm lấn, hạch ổ bụng.

• Siêu âm nội soi, nội soi mật tụy ngược dòng (ERCP)

• Chụp CT scan ổ bụng

• Chụp MRI bụng

• Xạ hình xương bằng máy SPECT, SPECT/CT với ^99mTc-MDP

• Chụp PET/CT với ¹⁸F-FDG

• Sinh thiết u để chẩn đoán xác định loại mô bệnh học

• Xét nghiệm đột biến gen

V. ĐIỀU TRỊ:

Có nhiều liệu pháp điều trị ung thư tuỵ khác nhau, phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, tình trạng sức khoẻ bệnh nhân. Dưới đây là các phương pháp chính được sử dụng:

Phương pháp điều trị chính ung thư tuyến tuỵ

1. Phẫu thuật

Trong trường hợp bệnh nhân được chẩn đoán phát hiện ung thư ở giai đoạn sớm, có thể thực hiện cắt bỏ khối u hoàn toàn. Một số phương pháp được áp dụng gồm:

Phẫu thuật Whipple: đây là phương pháp phổ biến nhất, giúp loại bỏ đầu tụy, phần tá tràng, túi mật, một phần dạ dày và các hạch bạch huyết lân cận.

Cắt bỏ toàn bộ tụy: nhằm loại bỏ tuyến tụy, túi mật, phần ruột non và dạ dày, kèm theo lá lách.

Cắt bỏ phần đuôi tụy: Dành cho ung thư ở phần thân hoặc đuôi tuyến tụy, có thể cắt bỏ cả lá lách.

2. Xạ trị

Xạ trị là phương pháp sử dụng tia X hoặc tia proton để tiêu diệt tế bào ung thư, ngăn chặn sự phát triển, chúng thường được sử dụng kết hợp hoá trị hoặc sau phẫu thuật. Ngoài ra xạ trị cũng được chỉ định để giảm triệu chứng ở giai đoạn di căn.

Các kỹ thuật hiện đại như xạ trị định vị thân (SBRT) hoặc xạ trị điều biến liều (IMRT) có thể giảm thiểu tác dụng phụ.

3. Hoá trị

Phương pháp điều trị ung thư sử dụng thuốc để tiêu diệt hoặc làm chậm sự phát triển của tế bào ung thư. Phương pháp này có thể dùng đơn độc hoặc kết hợp với xạ trị và phẫu thuật.

4. Liệu pháp nhắm trúng đích

Liệu pháp nhắm trúng đích là một loại điều trị sử dụng thuốc tác động vào các gen hoặc protein đặc hiệu liên quan đến sự phát triển của ung thư.

5. Điều trị triệu chứng khi ung thư tuỵ di căn

Khi ung thư đã ở giai đoạn muộn, điều trị tập trung vào việc cải thiện chất lượng cuộc sống và giảm các triệu chứng như:

• Sử dụng thuốc giảm đau, phong bế thần kinh

• Đặt stene hoặc phẫu thuật nối mật-ruột trong tắc nghẽn ống mật.

• Đặt ống thông hoặc phẫu thuật nối vị tràng.

VI. CÁCH PHÒNG NGỪA BỆNH UNG THƯ TỤY:

Bạn không thể ngăn ngừa ung thư tụy, nhưng có thể chủ động làm giảm các yếu tố nguy cơ gây bệnh ung thư tụy, như:

• Không hút thuốc lá;

• Hạn chế thức uống có nồng độ cồn cao;

• Ăn nhiều trái cây tươi, rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt…;

• Giảm lượng thịt đỏ, đường, thực phẩm chế biến sẵn;

• Hạn chế tiếp xúc với các hóa chất độc hại như Amiang, thuốc trừ sâu, hóa dầu; cần mang đồ bảo hộ cẩn thận khi hoạt động trong môi trường hóa nhất;

• Duy trì cân nặng phù hợp với thể trạng cơ thể, thường xuyên tập luyện thể thao phù hợp với sức khỏe;

• Tầm soát ung thư tụy định kỳ nếu bạn thuộc nhóm nguy cơ cao mắc ung thư tuyến tụy (tiền căn gia đình, đột biến gen đã biết…)

VII. KẾT LUẬN:

Ung thư tụy có thể có hiệu quả điều trị thấp, đặc biệt nếu phát hiện ở giai đoạn muộn. Tuy nhiên, việc điều trị sớm và quản lý bệnh hiệu quả có thể cải thiện thời gian sống và chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

Tác giả: BS. Nguyễn Phi Hoàng – Khoa Ngoại Tổng hợp, Bệnh viện Ung bướu Nghệ An.

Hiệu đính: ThS.BS. Lê Duy Tuấn – Phó Trưởng khoa Ngoại Tổng hợp, Bệnh viện Ung bướu Nghệ An.