Ung thư đại tràng là một trong những bệnh ung thư đường tiêu hóa thường gặp, có xu hướng gia tăng ở nhiều quốc gia và là nguyên nhân gây bệnh tật, tử vong đáng kể nếu không được phát hiện sớm. Điều đáng lo ngại là bệnh thường tiến triển âm thầm trong thời gian dài. Ở giai đoạn đầu, người bệnh có thể hoàn toàn không có triệu chứng hoặc chỉ xuất hiện những biểu hiện rất mơ hồ như đầy bụng, rối loạn tiêu hóa nhẹ, thay đổi tính chất phân, khiến bệnh dễ bị bỏ qua. Khi các dấu hiệu trở nên rõ ràng hơn thì tổn thương thường đã tiến triển, làm giảm hiệu quả điều trị. Vì vậy, tầm soát định kỳ giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong phát hiện sớm và phòng ngừa ung thư đại tràng.
Trong các phương pháp hiện nay, nội soi đại tràng được xem là kỹ thuật có giá trị cao nhất trong tầm soát và chẩn đoán các tổn thương của đại tràng. Phương pháp này sử dụng một ống nội soi mềm, nhỏ, có gắn camera và nguồn sáng, được đưa qua hậu môn để quan sát toàn bộ niêm mạc đại tràng từ trực tràng đến manh tràng. Nhờ hình ảnh trực tiếp và độ phóng đại cao, bác sĩ có thể phát hiện những tổn thương rất nhỏ mà các phương pháp khác có thể bỏ sót, đặc biệt là polyp đại tràng. Polyp là những khối mô phát triển bất thường trên niêm mạc ruột, phần lớn là lành tính nhưng một số loại có nguy cơ tiến triển thành ung thư theo thời gian nếu không được theo dõi và xử trí phù hợp.
Hình ảnh mô phỏng nội soi đại tràng
Ưu điểm lớn của nội soi đại tràng không chỉ nằm ở khả năng phát hiện tổn thương mà còn ở tính can thiệp ngay trong quá trình thực hiện. Khi phát hiện polyp đủ điều kiện, bác sĩ có thể tiến hành cắt bỏ ngay trong lúc nội soi, giúp loại bỏ tổn thương tiền ung thư trước khi chúng phát triển thành ung thư thực sự. Với một số trường hợp ung thư ở giai đoạn rất sớm, khi tổn thương còn khu trú ở lớp niêm mạc hoặc dưới niêm mạc nông, việc cắt bỏ qua nội soi có thể mang lại hiệu quả điều trị triệt căn, hạn chế hoặc tránh được phẫu thuật mở. Đây là lý do nội soi đại tràng được xem là một trong những công cụ quan trọng nhất trong chiến lược phòng ngừa ung thư đại tràng.
Hiện nay, nhiều hệ thống nội soi hiện đại được tích hợp các công nghệ hỗ trợ như nội soi dải băng hẹp (Narrow Band Imaging – NBI) và nội soi phóng đại. NBI sử dụng ánh sáng có bước sóng đặc biệt để làm nổi bật cấu trúc mạch máu và bề mặt niêm mạc, từ đó giúp bác sĩ nhận diện rõ hơn những vùng tổn thương bất thường. Nội soi phóng đại cho phép quan sát chi tiết hơn cấu trúc bề mặt và hệ thống vi mạch của polyp hoặc tổn thương nghi ngờ. Sự kết hợp giữa các công nghệ này giúp nâng cao khả năng phát hiện các tổn thương rất nhỏ, đánh giá tính chất tổn thương chính xác hơn và hỗ trợ quyết định có nên sinh thiết, cắt bỏ hay theo dõi tiếp. Nhờ đó, quá trình chẩn đoán và xử trí có thể được thực hiện hiệu quả hơn ngay trong một lần nội soi nếu đủ chỉ định.
Polyp đại tràng được phát hiện và cắt trong quá trình nội soi
Việc tầm soát ung thư đại tràng cần được thực hiện đúng thời điểm và phù hợp với từng nhóm nguy cơ. Với người trưởng thành không có yếu tố nguy cơ đặc biệt, nhiều khuyến cáo hiện nay cho rằng nên bắt đầu tầm soát từ 45 tuổi. Ở những người có tiền sử gia đình mắc ung thư đại tràng hoặc polyp đại tràng, nguy cơ mắc bệnh cao hơn nên cần được tầm soát sớm hơn, thường từ 40 tuổi hoặc sớm hơn khoảng 10 năm so với độ tuổi người thân được chẩn đoán, tùy theo hướng dẫn của bác sĩ. Ngoài ra, những người từng có polyp đại tràng, viêm đại tràng mạn tính, bệnh viêm ruột, hoặc đã từng mắc ung thư đại tràng cũng cần được theo dõi định kỳ chặt chẽ hơn vì nguy cơ tái phát hoặc xuất hiện tổn thương mới cao hơn so với dân số chung.
Bên cạnh yếu tố tuổi và tiền sử bệnh, một số triệu chứng cảnh báo cũng cần được lưu ý. Người bệnh nên đi khám sớm nếu có đi ngoài ra máu, phân đen hoặc lẫn nhầy máu, thay đổi thói quen đại tiện kéo dài như táo bón xen kẽ tiêu chảy, cảm giác đi ngoài không hết, đau bụng âm ỉ, chướng bụng, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc thiếu máu kéo dài. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng không phải ai mắc ung thư đại tràng cũng có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu. Chính vì vậy, không nên chờ đến khi có biểu hiện bất thường mới đi kiểm tra, mà cần chủ động tầm soát theo độ tuổi và nguy cơ cá nhân.
Polyp đại tràng được phát hiện và cắt trong quá trình nội soi
Trước khi nội soi đại tràng, người bệnh thường cần được chuẩn bị ruột sạch bằng chế độ ăn và thuốc làm sạch đại tràng theo hướng dẫn của bác sĩ. Đây là bước rất quan trọng vì ruột sạch giúp quan sát niêm mạc rõ hơn, tăng khả năng phát hiện tổn thương và giảm nguy cơ bỏ sót polyp nhỏ. Trong quá trình nội soi, người bệnh có thể được dùng thuốc hỗ trợ giảm khó chịu hoặc an thần nhẹ tùy trường hợp. Sau nội soi, nếu có cắt polyp hoặc sinh thiết, bác sĩ sẽ hướng dẫn theo dõi và chăm sóc phù hợp. Việc tuân thủ đúng hướng dẫn trước và sau thủ thuật góp phần nâng cao độ an toàn và hiệu quả của quá trình tầm soát.
Nhiều nghiên cứu cho thấy ung thư đại tràng nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm có tiên lượng điều trị rất tốt, với tỷ lệ sống sau 5 năm có thể đạt khoảng 90% hoặc cao hơn tùy giai đoạn bệnh và phương pháp điều trị. Ngược lại, khi bệnh được phát hiện muộn, việc điều trị thường phức tạp hơn, chi phí cao hơn và tiên lượng kém hơn. Điều này cho thấy tầm soát định kỳ không chỉ giúp phát hiện sớm ung thư mà còn góp phần giảm nguy cơ tử vong, giảm gánh nặng điều trị và nâng cao chất lượng sống cho người bệnh.
Chủ động nội soi đại tràng đúng thời điểm là một trong những biện pháp hiệu quả nhất để bảo vệ sức khỏe đường tiêu hóa. Phương pháp này không chỉ giúp phát hiện sớm ung thư mà còn có giá trị phòng ngừa thông qua việc nhận diện và loại bỏ các tổn thương tiền ung thư trước khi chúng tiến triển. Kết hợp tầm soát định kỳ, theo dõi các dấu hiệu bất thường và thăm khám khi có triệu chứng là cách tiếp cận quan trọng để phát hiện bệnh sớm, điều trị kịp thời và bảo vệ sức khỏe cho bản thân cũng như gia đình.
Tác giả: Bs Nguyễn Thị Hương Ly
Người hiệu đính: Bs Trần Đình Tín – PTK NS – TDCN
