Ung thư đầu mặt cổ là nhóm bệnh lý ác tính phát sinh tại các cơ quan vùng đầu và cổ như khoang miệng, hầu họng, thanh quản, hốc mũi, xoang, tuyến nước bọt và một số cấu trúc liên quan. Đây là căn bệnh nguy hiểm, nhưng nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm, người bệnh có nhiều cơ hội điều trị hiệu quả, giảm nguy cơ biến chứng, đồng thời cải thiện chất lượng cuộc sống.
Đáng lưu ý, các triệu chứng ban đầu của ung thư đầu mặt cổ thường không điển hình và rất dễ nhầm lẫn với những bệnh lý tai mũi họng thông thường như viêm họng, viêm xoang hay viêm thanh quản. Vì vậy, khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường kéo dài như khàn tiếng, đau họng, nghẹt mũi, nổi hạch cổ hoặc loét miệng lâu không lành, không đáp ứng điều trị, người dân không nên chủ quan mà cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và nội soi tai mũi họng kịp thời.
I. NHỮNG TRIỆU CHỨNG TAI MŨI HỌNG KÉO DÀI CẦN ĐẶC BIỆT LƯU Ý
– Khàn tiếng kéo dài
Khàn tiếng là triệu chứng thường gặp khi viêm thanh quản hoặc cảm cúm. Tuy nhiên, nếu tình trạng khàn tiếng kéo dài trên 2–3 tuần, đặc biệt ở người hút thuốc lá hoặc uống rượu bia nhiều, cần được khám chuyên khoa tai mũi họng để loại trừ nguy cơ ung thư thanh quản.
– Đau họng dai dẳng, khó nuốt, nuốt đau
Đau họng kéo dài không đáp ứng với điều trị thông thường hoặc cảm giác vướng họng, nuốt đau, nuốt khó có thể là dấu hiệu sớm của ung thư hạ họng hoặc ung thư khoang miệng. Một số trường hợp người bệnh còn cảm thấy đau lan lên tai khi nuốt.
– Loét miệng lâu lành, có mảng trắng hoặc đỏ bất thường trong khoang miệng.
Các vết loét trong khoang miệng thông thường sẽ lành sau 1 – 2 tuần. Nếu xuất hiện vết loét kéo dài trên 2 tuần, có xu hướng lan rộng, dễ chảy máu hoặc kèm theo khối cứng bất thường, người bệnh cần đi khám sớm để được đánh giá và chẩn đoán chính xác. Những mảng dày màu trắng (bạch sản), mảng đỏ hình thành ở mặt trong môi dưới, viền bên lưỡi, sàn miệng và vùng sau răng hàm có thể là dấu hiệu của khối u ác tính trong khoang miệng.
– Nghẹt mũi hoặc chảy máu mũi một bên
Tình trạng nghẹt mũi kéo dài một bên, chảy máu mũi tái diễn hoặc có dịch mũi lẫn máu có thể là dấu hiệu cảnh báo ung thư mũi xoang hoặc ung thư vòm họng. Đây là những biểu hiện dễ bị nhầm lẫn với viêm xoang thông thường nên cần được lưu ý.
– Ù tai, nghe kém không rõ nguyên nhân
Ù tai kéo dài, cảm giác đầy tai hoặc giảm thính lực một bên mà không có dấu hiệu nhiễm trùng tai cũng có thể liên quan đến các khối u vùng vòm họng gây tắc vòi nhĩ. Đây là một trong những triệu chứng khá điển hình của ung thư vòm họng.
– Nổi hạch vùng cổ
Hạch cổ là dấu hiệu thường gặp ở nhiều bệnh lý viêm nhiễm. Tuy nhiên, hạch cứng, không đau, tồn tại nhiều tuần hoặc ngày càng to lên có thể là biểu hiện đầu tiên của ung thư đầu mặt cổ di căn hạch. Người bệnh không nên chủ quan khi phát hiện các khối bất thường ở vùng cổ.
II. NHỮNG ĐỐI TƯỢNG CÓ NGUY CAO CƠ MẮC BỆNH
– Người hút thuốc lá, thuốc lào: Khoảng 70% đến 80% tổng số trường hợp mắc ung thư đầu cổ trên toàn thế giới có liên quan đến việc sử dụng thuốc lá. Điều này bao gồm hút thuốc lá và tiếp xúc với khói thuốc
– Người thường xuyên sử dụng rượu bia: Uống quá nhiều rượu có thể làm tăng nguy cơ mắc nhiều loại ung thư đầu mặt cổ.
– Người nhiễm virus HPV hoặc EBV: Ở các quốc gia phát triển nhiễm HPV là yếu tố nguy cơ lớn nhất liên quan đến ung thư đầu mặt cổ.Nhiễm trùng EBV có thể dẫn đến ung thư vòm họng hoặc ung thư tuyến nước bọt.
– Người có tiền sử viêm tai mũi họng mạn tính.
– Người làm việc trong môi trường ô nhiễm, hóa chất độc hại: Tiếp xúc với tia cực tím, hóa chất độc hại có thể làm tăng nguy cơ bị ung thư đầu mặt cổ.
III. CÁCH PHÒNG NGỪA UNG THƯ ĐẦU MẶT CỔ
– Tránh thuốc lá và rượu bia: thuốc lá là yếu tố nguy cơ cao của ung thư vòm họng. Mỗi người nên có ý thức tránh tiếp xúc với thuốc lá và khói thuốc lá. Lạm dụng rượu bia cũng là một yếu tố tăng nguy cơ mắc các bệnh ung thư. Với bệnh nhân đã được chẩn đoán mắc ung thư, việc bỏ thuốc lá và rượu có thể làm giảm nguy cơ ung thư tiến triển.
– Tiêm vắc xin ngừa HPV: tiêm vắc xin phòng ngừa HPV không chỉ làm giảm yếu tố nguy cơ gây bệnh ung thư cổ tử cung mà còn được chứng minh làm giảm nguy cơ đối với các loại ung thư khác, đặc biệt là ung thư hầu họng, ung thư miệng.
– Hạn chế tiếp xúc với hóa chất: một số công việc đặc thù có nguy cơ tiếp xúc với hóa chất thường xuyên, cần có các biện pháp hạn chế như sử dụng thiết bị bảo hộ, tăng cường hệ thống thông gió…
– Xây dựng thói quen ăn uống lành mạnh: việc tuân thủ một chế độ ăn uống lành mạnh với đầy đủ các nhóm chất dinh dưỡng, tăng cường trái cây, ngũ cốc và rau xanh, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn và các loại thịt đỏ sẽ giúp xây dựng hệ thống miễn dịch mạnh mẽ, phòng ngừa nhiều bệnh trong đó có ung thư.
IV. TẦM QUAN TRỌNG CỦA KHÁM TAI MŨI HỌNG ĐỊNH KỲ
Trên thực tế, không ít trường hợp ung thư vùng đầu mặt cổ được phát hiện tình cờ trong quá trình khám và nội soi tai mũi họng khi người bệnh đến khám vì những triệu chứng tưởng chừng đơn giản như khàn tiếng, nghẹt mũi, đau họng hay nổi hạch cổ kéo dài. Điều này cho thấy vai trò đặc biệt quan trọng của việc khám tai mũi họng định kỳ trong phát hiện sớm các tổn thương bất thường, đặc biệt là các bệnh lý ung thư vùng đầu mặt cổ.
Việc phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm giúp quá trình chẩn đoán chính xác hơn, mở ra nhiều cơ hội lựa chọn phương pháp điều trị hiệu quả, nâng cao chất lượng cuộc sống và kéo dài thời gian sống cho người bệnh.
Thông điệp: Đừng chủ quan với những triệu chứng tai mũi họng kéo dài hoặc tái diễn nhiều lần, không đáp ứng điều trị. Hãy chủ động thăm khám sớm khi có dấu hiệu bát thường và thiết lập lịch khám định kỳ để bảo vệ sức khỏe của bạn.
Tác giả: BS. Nguyễn Thị Lợi – Khoa Khám bệnh, Bệnh viện Ung bướu Nghệ An
Hiệu đính: BS CKII. Lâm Nguyên Thanh- Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Ung bướu Nghệ An
