Trong quá trình điều trị ung thư bằng xạ trị, người bệnh sẽ được chỉ định thực hiện một bước quan trọng trước khi bắt đầu điều trị, đó là chụp CT mô phỏng. Đây là bước bắt buộc, đóng vai trò nền tảng để xây dựng kế hoạch xạ trị chính xác và an toàn.
Chụp cắt lớp vi tính (CT scan) là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh sử dụng tia X kết hợp xử lý vi tính nhằm tạo ra các hình ảnh lát cắt chi tiết của cơ thể. Trong thực hành y khoa, CT được ứng dụng rộng rãi để phát hiện tổn thương não, chẩn đoán bệnh lý phổi, đánh giá chấn thương xương phức tạp, khảo sát bệnh tim mạch và đặc biệt là phát hiện, đánh giá giai đoạn cũng như theo dõi điều trị ung thư.
Tuy nhiên, CT mô phỏng trong xạ trị có mục đích chuyên biệt hơn so với CT chẩn đoán thông thường. Hình ảnh thu được không chỉ nhằm phát hiện bệnh mà còn giúp xác định chính xác vị trí, kích thước và hình dạng khối u; đánh giá mối liên quan giữa khối u và các cơ quan lành quan trọng; đồng thời ghi nhận tư thế điều trị cố định của người bệnh. Toàn bộ dữ liệu này sẽ được chuyển vào hệ thống lập kế hoạch xạ trị để bác sĩ và kỹ sư vật lý xây dựng phương án chiếu tia phù hợp. Có thể hiểu một cách đơn giản, CT mô phỏng chính là “bản đồ điều trị” giúp tia xạ được đưa đến đúng mục tiêu với độ chính xác từng milimet.
Xạ trị hiện đại đòi hỏi độ chính xác rất cao, với sai số cho phép chỉ dưới 3mm. Liều xạ phải đủ để tiêu diệt tế bào ung thư, đồng thời hạn chế tối đa ảnh hưởng đến các mô lành xung quanh. Nếu dữ liệu CT mô phỏng không chính xác, việc chiếu tia có thể không bao phủ hết khối u, làm giảm hiệu quả điều trị; hoặc ngược lại, có thể gây ảnh hưởng quá mức đến cơ quan lành và làm tăng nguy cơ tác dụng phụ. Vì vậy, chất lượng của buổi chụp CT mô phỏng có ý nghĩa quyết định đến hiệu quả và độ an toàn của toàn bộ quá trình xạ trị.
Để buổi chụp diễn ra thuận lợi, người bệnh nên mặc trang phục thoải mái, tháo bỏ các vật dụng kim loại và tuân thủ nghiêm túc hướng dẫn giữ nguyên tư thế trong suốt quá trình chụp. Tùy theo vị trí điều trị, người bệnh có thể được cố định bằng mặt nạ nhựa nhiệt dẻo đối với vùng đầu – cổ, hoặc sử dụng các dụng cụ cố định chuyên dụng như gối chân, đệm định vị. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định tiêm thuốc cản quang nhằm làm rõ cấu trúc cần khảo sát. Thời gian thực hiện thường kéo dài khoảng 15–30 phút. Thủ thuật không gây đau và đây không phải là buổi điều trị xạ trị.
CT mô phỏng là bước chuẩn bị quan trọng giúp đảm bảo quá trình xạ trị diễn ra chính xác, an toàn và đạt hiệu quả tối ưu. Việc hợp tác tốt và tuân thủ hướng dẫn của nhân viên y tế trong buổi chụp sẽ góp phần nâng cao chất lượng điều trị. Nếu còn bất kỳ thắc mắc nào, người bệnh và gia đình nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị để được tư vấn cụ thể và đầy đủ.
Tác giả: CN CĐHA LÊ VĂN QUÂN.
Hiểu chỉnh: Ths. Ks Đào Anh Nhất
